Shloka 583
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
उक्त: पशुसमो दोषो राजन् प्राणिनिपातनात् । कुत्ते
bhīṣma uvāca | uktaḥ paśusamo doṣo rājan prāṇinipātanāt | kutte sūkara-gardabhān hatvā manuṣyaḥ śūdravadha-sambandhi-vratasyaiva ācaraṇaṃ kuryāt | rājan! mārjāra-nīlakaṇṭha-maṇḍūka-kāka-sarpa-mūṣakādi-prāṇināṃ vadhenāpi ukta-paśuvadha-samo doṣaḥ proktaḥ |
భీష్ముడు అన్నాడు— ఓ రాజా! ప్రాణులను హతమార్చడం వల్ల కలిగే దోషం పశువధ పాపంతో సమానమని ప్రకటించబడింది. కుక్క, పంది, గాడిదలను చంపితే శూద్రవధానికి విధించిన ప్రాయశ్చిత్త వ్రతమే ఆచరించాలి. ఓ రాజా! పిల్లి, నీలకంఠ, కప్ప, కాకి, పాము, ఎలుక మొదలైన జీవులను చంపినప్పటికీ అదే పశువధసమాన పాపమని చెప్పబడింది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage teaches that taking life (prāṇinipātana) carries serious moral fault, and that killing even commonly disregarded animals is treated as a grave ethical transgression, requiring expiatory discipline; it reinforces restraint and non-violence as part of dharma.
In the Śānti Parva, Bhishma instructs King Yudhishthira on dharma after the war. Here he explains the demerit attached to killing various creatures and links such acts to prescribed expiations, framing the king’s governance and personal conduct around ethical accountability.