Shloka 49
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
गुरुतल्पमधिष्ठाय दुरात्मा पापचेतन: । स्त्रयाकारां प्रतिमां लिंग्य मृत्युना सोडभिशुद्धयति,पापपूर्ण विचार रखनेवाला दुरात्मा पुरुष यदि गुरुपत्नीगगमनका पाप कर बैठे तो वह लोहेकी गरम की हुई नारी-प्रतिमाका आलिड्नन करके प्राण दे देनेपर ही उस पापसे शुद्ध होता है
Bhīṣma uvāca: gurutalpam adhiṣṭhāya durātmā pāpacetanaḥ | striy-ākārāṃ pratimāṃ liṅgya mṛtyunā so ’bhiśuddhyati ||
భీష్ముడు చెప్పెను—గురుపత్నీగమన పాపం చేసిన పాపబుద్ధి దురాత్ముడు, స్త్రీ ఆకారంలో ఉన్న వేడెక్కించిన ఇనుప ప్రతిమను ఆలింగనం చేసి, దానివల్ల ప్రాణత్యాగం చేసినప్పుడే ఆ పాపం నుండి శుద్ధి పొందుతాడు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse stresses that violating the guru’s marital sanctity (gurutalpa) is among the gravest dharma-transgressions, and it frames purification as requiring an extreme, life-ending expiation—highlighting the seriousness of the offense and the ideal of uncompromising moral accountability.
In the Shanti Parva’s dharma instruction, Bhishma is describing prāyaścitta (expiatory discipline). Here he states a specific, severe expiation for the sin of approaching the guru’s bed—embracing a woman-shaped effigy (understood as heated iron) and dying, which is said to cleanse the sin.