Shloka 1
Bhīmasena’s Counsel on Grief, Inner Conflict, and the Duty of Kingship (भीमसेन-उपदेशः)
/ - यदि गोशालामें बाघ आ जाय तो उसकी हिंसा ही उचित होगी, क्योंकि उसका वध न करनेसे कितनी ही गौओंकी हिंसा हो जायगी। अत: 'आर्त-रक्षा” रूप धर्मकी सिद्धिके लिये उस हिंसक प्राणीका वध ही वहाँ श्रेयस्कर होगा। घोडशो< ध्याय: भीमसेनका राजाको भुक्त दुःखोंकी स्मृति कराते हुए मोह छोड़कर मनको काबूमें करके राज्यशासन और यज्ञके लिये प्रेरित करना वैशम्पायन उवाच अर्जुनस्य वच: श्र॒ुत्वा भीमसेनोत्यमर्षण: । धैर्यमास्थाय तेजस्वी ज्येष्ठं भ्रातरमब्रवीत्,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! अर्जुनकी बात सुनकर अत्यन्त अमर्षशील तेजस्वी भीमसेनने धैर्य धारण करके अपने बड़े भाईसे कहा--
vaiśampāyana uvāca | arjunasya vacaḥ śrutvā bhīmaseno 'tyamarṣaṇaḥ | dhairyam āsthāya tejasvī jyeṣṭhaṃ bhrātaram abravīt ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—రాజా! అర్జునుని మాటలు విని, అపమానానికీ అధర్మానికీ అసహనుడైన తేజస్వి భీమసేనుడు ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి తన జ్యేష్ఠ భ్రాతను ఉద్దేశించి పలికెను.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined resolve: after hearing counsel, a strong person should steady the mind (dhairya) and speak purposefully for dharma—especially in matters of righteous governance and protection.
Vaiśampāyana narrates that Bhīma, after listening to Arjuna, composes himself and begins to address his eldest brother (Yudhiṣṭhira), setting up Bhīma’s exhortation toward decisive rule and dharmic action.