Shloka 26
अध्याय १५२: लोभः पापस्य मूलम् — Greed as the Root of Wrongdoing
स्वकर्माण्यभिसंधाय नाभिनन्दति मे मन: । “यह सारा पाप मुझमें मौजूद है; अतः मैं चिन्तासे उसी प्रकार जल रहा हूँ, मानो किसीने मुझे आगके भीतर रख दिया हो। अपने कुकर्मोंको याद करके मेरा मन स्वतः प्रसन्न नहीं हो रहा है
svakarmāṇy abhisandhāya nābhinandati me manaḥ |
నా స్వకర్మలను తలచుకొనగానే నా మనస్సు ఆనందించదు. సమస్త పాపభారం నాలోనే నివసిస్తున్నట్లుగా అనిపిస్తుంది; అందుకే ఎవరో నన్ను అగ్నిమధ్యంలో ఉంచినట్లుగా నేను చింతతో మండిపోతున్నాను. నా దుష్కర్మలను స్మరించగానే నా హృదయం స్వయంగా తృప్తి పొందలేకపోతుంది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Moral clarity begins with honest self-examination: when one measures oneself against dharma, the mind may refuse self-congratulation. Remorse and inner burning arise from awareness of adharma, and this recognition becomes the ground for ethical correction and expiation.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma after the war. Here he turns inward, confessing that recollection of his own deeds brings no satisfaction; he feels consumed by anxiety and guilt, as if burning in fire, indicating the psychological cost of past wrongdoing even in a revered elder.