Shloka 51
Daṇḍa as the Foundation of Social Order (दण्डप्रतिष्ठा)
पशूनां वृषणं छित्त्वा ततो भिन्दन्ति मस्तकम् | वहन्ति बहवो भारान् बध्नन्ति दमयन्ति च
paśūnāṁ vṛṣaṇaṁ chittvā tato bhindanti mastakam | vahanti bahavo bhārān badhnanti damayanti ca ||
అర్జునుడు అన్నాడు—చాలామంది ముందుగా పశువుల (ఎద్దులు మొదలైనవి) వృషణాలను కోసి, తరువాత వారి తలపై ఉన్న కొమ్ముల మూలాన్ని చీల్చి లేదా గుచ్చి, అవి ఇక పెరగకుండా చేస్తారు. ఆపై వారితో భారమైన బరువులు మోయిస్తారు, ఇంట్లో కట్టివుంచుతారు, కొత్త దూడను బండి మొదలైన వాటికి జూచి దమనము చేస్తారు—దాని అల్లరితనాన్ని తొలగించి పనికి అలవాటు పెడతారు।
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how beings are forcibly controlled through mutilation, restraint, and training, raising an ethical reflection on cruelty and the means used to make others ‘useful.’ In the Shanti Parva’s moral discourse, such examples function to question what is truly dharmic—whether ends like obedience or productivity can justify harmful methods.
Arjuna describes common human practices of taming working cattle: castration, damaging the horns/head, binding them, loading them with burdens, and yoking young animals to carts to break their unruliness and habituate them to labor.