Shloka 19
कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve
लोकयात्रामिहैके तु धर्म प्राहुर्मनीषिण: । समुद्दिष्टं सतां धर्म स््वयमूहेत पण्डित:,इस जगत्में कोई-कोई मनीषी पुरुष शिष्ट पुरुषोंद्वारा परिचालित लोकाचारको ही धर्म कहते हैं, परंतु विद्वान् पुरुष स्वयं ही ऊहापोह करके सत्पुरुषोंके शास्त्रविहित धर्मका निश्चय कर ले
lokayātrām ihaike tu dharma prāhur manīṣiṇaḥ | samuddiṣṭaṃ satāṃ dharmaḥ svayam ūhet paṇḍitaḥ ||
ఈ లోకంలో కొందరు మేధావులు సమాజాన్ని నడిపించే లోకాచారాన్నే ధర్మమని అంటారు; కానీ పండితుడు స్వయంగా విచారించి, సత్పురుషులు సూచించిన శాస్త్రనిష్ఠ ధర్మాన్ని నిర్ణయించుకోవాలి.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dharma is not to be equated blindly with whatever society happens to practice. A discerning, learned person should reflect and determine true dharma as indicated by the virtuous and grounded in śāstric guidance, using reasoned inquiry (ūha).
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhishma advises Yudhiṣṭhira that while some define dharma as mere social convention (lokayātrā), the wise must critically examine and settle what is genuinely righteous according to the standards of the good and the prescriptions of the śāstras.