Shloka 69
Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)
विश्वामित्र उवाच नदुर्भिक्षे सुलभं मांसमन्यत् श्रुपाक मन्ये नच मे<स्ति वित्तम् क्षुधार्तक्षाहमगतिर्निराश: श्वमांसे चास्मिन् षपड़सान् साधु मन्ये
viśvāmitra uvāca | na durbhikṣe sulabhaṃ māṃsam anyat, śvapāka, manye; na ca me 'sti vittam | kṣudhārta-kṣāmaham agatiḥ nirāśaḥ | śvamāṃse cāsmin ṣaḍrasān sādhu manye ||
విశ్వామిత్రుడు అన్నాడు—ఓ శ్వపాకా! ఈ క్షామకాలంలో వేరే మాంసం సులభంగా దొరకదని నా దృఢ నమ్మకం. ఆహారం కొనడానికి నా వద్ద ధనం లేదు. ఆకలితో బాధపడుతూ నేను క్షీణించాను; ఆశ్రయం లేక, దారి లేక, ఆశ కూడా కోల్పోయాను. ఈ కుక్క మాంసంలోనైనా నాకు షడ్రస భోజన సంతృప్తి సముచితంగా లభిస్తుందని నేను భావిస్తున్నాను.
विश्वामित्र उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds an ethical tension central to dharma literature: extreme hunger and famine can press a person toward actions normally prohibited. It frames necessity (āpaddharma) as a context in which survival and the preservation of life may be weighed against ordinary purity rules and social boundaries.
Viśvāmitra, reduced to desperation by a widespread famine and lacking money to buy food, addresses a śvapāka and argues that no other meat is available. He rationalizes that even dog meat can provide the satisfaction of a complete meal, revealing his dire condition and the moral strain of scarcity.