Shloka 66
Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)
“जैसे-जैसे ही जीवन सुरक्षित रहे, उसे बिना अवहेलनाके करना चाहिये। मरनेसे जीवित रहना श्रेष्ठ है, क्योंकि जीवित पुरुष पुन: धर्मका आचरण कर सकता है ।। सो<5हं जीवितमाकाडुक्षन्नभक्ष्यस्यापि भक्षणम् | व्यवस्ये बुद्धिपूर्व वै तद् भवाननुमन्यताम्,“इसलिये मैंने जीवनकी आकांक्षा रखकर इस अभक्ष्य पदार्थका भी भक्षण कर लेनेका बुद्धिपूर्वक निश्चय किया है। इसका तुम अनुमोदन करो
yathā-yathā hi jīvanaṃ surakṣitaṃ bhavet, tad anavamānataḥ kartavyam | maraṇād jīvitaṃ śreyaḥ, yataḥ jīvan puruṣaḥ punaḥ dharmam ācarituṃ śaknoti || so 'haṃ jīvitam ākāṅkṣan abhakṣyasyāpi bhakṣaṇam | vyavasye buddhi-pūrvaṃ vai tad bhavān anumanyatām ||
జీవరక్షణ సాధ్యమైనంతవరకు దానిని తృణీకరించకుండా కాపాడుకోవాలి. మరణం కంటే జీవితం శ్రేష్ఠం; ఎందుకంటే జీవించి ఉన్నవాడు మళ్లీ ధర్మాన్ని ఆచరించగలడు. అందువల్ల జీవించాలనే ఆకాంక్షతో నేను బుద్ధిపూర్వకంగా నిషిద్ధమైనదైనా భక్షించేందుకు నిర్ణయించుకున్నాను; దయచేసి దీనికి అనుమతి ఇవ్వండి.
घपच उवाच
Educational Q&A
Preserving life is presented as a legitimate priority because continued life enables future practice of dharma; thus, in extremity, one may choose a normally prohibited act with conscious deliberation, aiming to return to righteous conduct later.
The speaker argues for safeguarding life and seeks approval for a decision made under necessity: to eat something classified as abhakṣya (forbidden), justifying it as a means to survive and thereby remain capable of practicing dharma again.