Shloka 103
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
जो अभयदान देकर प्रजाका धर्मपूर्वक पालन करते हुए स्वयं ही अपनी प्रतिज्ञाको सत्य प्रमाणित कर देता है, वह राजा सबको सुख देनेवाला समझा जाता है ।। माता पिता गुरु्गोप्ता वल्निवैश्रवणो यम: । सप्त राज्ञो गुणानेतान् मनुराह प्रजापति:,प्रजापति मनुने राजाके सात गुण बताये हैं, और उन्हींके अनुसार उसे माता, पिता, गुरु, रक्षक, अग्नि, कुबेर और यमकी उपमा दी है
yo 'bhayadānaṃ dattvā prajāṃ dharmapūrvakaṃ pālayan svayam eva svapratijñāṃ satyāṃ pramāṇayati, sa rājā sarvasukhapradaḥ saṃmataḥ. mātā pitā gurugoptā vahnivaiśravaṇo yamaḥ; sapta rājño guṇān etān manur āha prajāpatiḥ.
అభయదానం చేసి ధర్మపూర్వకంగా ప్రజలను పాలిస్తూ, తన ఆచరణ ద్వారానే తన ప్రతిజ్ఞను సత్యమని నిరూపించే రాజు—అందరికీ సుఖాన్ని ప్రసాదించేవాడిగా భావించబడతాడు. ప్రజాపతి మనువు రాజునకు ఈ ఏడు గుణాలను ప్రకటించి, అందువల్లనే అతడిని తల్లి, తండ్రి, గురువు, రక్షకుడు, అగ్ని, కుబేరుడు (వైశ్రవణుడు), యముడు అని ఉపమానించాడు.
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
A righteous king is defined by protective governance rooted in dharma: he grants fearlessness, keeps his vows through personal integrity, and thereby becomes a source of welfare for all. The verse frames ideal rulership as a blend of nurture, guidance, protection, discipline, prosperity, and justice.
In a didactic passage on rājadharma within Śānti Parva, Brahmadatta explains the marks of an ideal ruler and cites Manu’s traditional formulation of seven kingly qualities, expressed through comparisons to mother, father, teacher, guardian, fire, Kubera, and Yama.