Shloka 31
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
नकुलं हरिणं नाम चपलं॑ ताम्रलोचनम् | तेन मूषिकगन्धेन त्वरमाणमुपागतम्,वह जातिका न्यौला था। उसकी आँखें ताँबेके समान दिखायी देती थीं। वह चपल नेवला हरिणके नामसे प्रसिद्ध था और उसी चूहेकी गन्ध पाकर बड़ी उतावलीके साथ वहाँ आ पहुँचा था
nakulaṃ hariṇaṃ nāma capalaṃ tāmralocanam | tena mūṣikagandhena tvaramāṇam upāgatam ||
అది ఒక నకులము (ముంగిస)—చురుకైనది, తామ్రవర్ణ నేత్రములు గలది, ‘హరిణ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి. ఆ ఎలుక వాసన పట్టగానే ఆతురతతో వేగంగా అక్కడికి చేరింది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse sets up an ethical illustration common in the Śānti Parva: beings are drawn into action by sensory impulses (here, scent), and such impulsive movement becomes the starting point for consequences. It prepares the listener to reflect on restraint, discernment, and the moral outcomes of hurried pursuit.
Bhishma describes a quick, copper-eyed mongoose named Hariṇa. Smelling a mouse, it rushes toward the source of the scent, arriving in haste—an opening scene that leads into the next events of the exemplum.