Shloka 14
आपद्धर्मे राज्ञः नीतिः — Bharadvāja’s Counsel on Crisis-Statecraft (Śānti Parva 138)
Devanagari script
उद्याने क्रियमाणे तु मत्स्यानां तत्र रज्जुभि: | प्रविश्यान्तरमेतेषां स्थित: सम्प्रतिपत्तिमान्,जब मछलीमार रस्सी खींचकर मछलियोंसे भरे हुए उस जालको उठाने लगे, तब प्रत्युत्पन्नमति मत्स्य भी उन्हीं मत्स्योंके भीतर घुसकर जालमें बँध-सा गया
Transliteration
udyāne kriyamāṇe tu matsyānāṃ tatra rajjubhiḥ | praviśyāntaram eteṣāṃ sthitaḥ sampratipattimān |
Translation
చెరువులో అక్కడ మత్స్యకారులు తాళ్లను లాగుతూ చేపలతో నిండిన వలను పైకి లేపుతుండగా, తక్షణబుద్ధిగల ఆ చేప అదే చేపల మధ్యలోకి చొచ్చుకుపోయి వలలో బంధించబడినట్టుగా నిలిచింది।
Word by Word
उद्यानेin the garden/park
उद्याने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootउद्यान
FormNeuter, Locative, Singular
क्रियमाणेwhile (it was) being done
क्रियमाणे:
Adhikarana
TypeVerb
Rootकृ
Formशानच् (present passive participle), Passive, Neuter, Locative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
मत्स्यानाम्of the fishes
मत्स्यानाम्:
TypeNoun
Rootमत्स्य
FormMasculine, Genitive, Plural
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
रज्जुभिःwith ropes
रज्जुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootरज्जु
FormFeminine, Instrumental, Plural
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
TypeVerb
Rootप्र-विश्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Active
अन्तरम्the interior/inside
अन्तरम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तर
FormNeuter, Accusative, Singular
एतेषाम्of these (fishes)
एतेषाम्:
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
स्थितःstood/remained
स्थितः:
Karta
TypeVerb
Rootस्था
Formक्त (past passive participle; used adjectivally), Masculine, Nominative, Singular
सम्प्रतिपत्तिमान्quick-witted/prompt in understanding
सम्प्रतिपत्तिमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्प्रतिपत्ति-मत्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaM
matsya (fish)R
rajju (ropes)J
jāla (net, implied by context)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes