Shloka 6
दीर्घदर्शी–दीर्घसूत्र–संप्रतिपत्तिमान् आख्यानम्
The Parable of Foresight, Procrastination, and Presence of Mind
Devanagari script
अतिथर्माद् बल॑ मन्ये बलादू धर्म: प्रवर्तते । बले प्रतिष्ठितो धर्मों धरण्यामिव जड़मम्
Translation
నేను ధర్మం కన్నా కూడా బలాన్నే అధికంగా శ్రేష్ఠమని భావిస్తున్నాను; ఎందుకంటే బలంవల్లనే ధర్మప్రవర్తన జరుగుతుంది. ఎలా అయితే చరాచర ప్రాణులన్నీ భూమిపై ఆధారపడి ఉంటాయో, అలాగే ధర్మం కూడా బలంపైనే ప్రతిష్ఠితమై ఉంటుంది.
Word by Word
अतिधर्मात्than (what is) beyond dharma / than dharma (as exceeded)
अतिधर्मात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअतिधर्म
FormMasculine, Ablative, Singular
बलम्strength, power
बलम्:
Karma
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Accusative, Singular
मन्येI think, I consider
मन्ये:
Karta
TypeVerb
Rootमन् (मन्यते)
FormPresent, First, Singular, Atmanepada, Indicative
बलात्from strength; due to strength
बलात्:
Apadana
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Ablative, Singular
धर्मःdharma, righteousness, law
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रवर्ततेarises, proceeds, becomes active
प्रवर्तते:
TypeVerb
Rootवृत् (प्रवर्तते)
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada, Indicative
बलेin/with strength; on strength
बले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबल
FormNeuter, Locative, Singular
प्रतिष्ठितःestablished, founded
प्रतिष्ठितः:
TypeAdjective
Rootप्रतिष्ठित (√स्था + प्रति, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मःdharma
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
धरण्याम्on the earth
धरण्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधरणी
FormFeminine, Locative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
जङ्गमम्moving (creature); mobile
जङ्गमम्:
TypeAdjective
Rootजङ्गम
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes