Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)

अनन्तरं क्षत्रियस्य तत्र कि विचिकित्स्यते | यथास्य धर्मों न ग्लायेन्नेयाच्छत्रुवशं यथा । तत्‌ कर्तव्यमिहेत्याहुर्नात्मानवसादयेत्‌,आपत्ति दूर होनेके बाद क्षत्रियको क्‍या करना चाहिये? वह प्रायश्नित्त करे या प्रजासे कर लेना छोड़ दे; यह संशय उपस्थित होता है। इसका समाधान यह है कि वह ऐसा बर्ताव करे जिससे उसके धर्मको हानि न पहुँचे तथा उसे शत्रुके अधीन न होना पड़े। विद्वानोंने उसके लिये यही कर्तव्य बतलाया है, वह किसी तरह अपने-आपको संकटमें न डाले

anantaraṃ kṣatriyasya tatra kiṃ vicikitsyate | yathāsya dharmo na glāyen neyāc chatrūvaśaṃ yathā | tat kartavyam ihāty āhur nātmānam avasādayet |

భీష్ముడు పలికెను—ఆపద తొలగిన తరువాత క్షత్రియునికి ఇంకేమి సందేహం? తన ధర్మము క్షీణించకుండా, శత్రువశమున పడకుండా ఉండునట్లు అతడు ప్రవర్తించవలెను. జ్ఞానులు ఇదే ఇక్కడ అతని కర్తవ్యమని ప్రకటించారు; అతడు తనను తాను దిగజార్చకూడదు, మళ్లీ ఆపదలో పడకూడదు।

अनन्तरम्afterwards
अनन्तरम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर
क्षत्रियस्यof the Kshatriya
क्षत्रियस्य:
TypeNoun
Rootक्षत्रिय
FormMasculine, Genitive, Singular
तत्रthere/then (in that situation)
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
किम्what
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
विचिकित्स्यतेis doubted/hesitated about
विचिकित्स्यते:
TypeVerb
Rootवि + चि + कित्स्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada, Active
यथाso that/as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
अस्यof him/for him
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
धर्मःduty/dharma
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
ग्लायेत्should decline/wither
ग्लायेत्:
TypeVerb
Rootग्ला
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada, Active
not
:
TypeIndeclinable
Root
ईयात्should go/come
ईयात्:
TypeVerb
Root
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada, Active
शत्रु-वशम्into the enemy's control
शत्रु-वशम्:
Karma
TypeNoun
Rootशत्रु + वश
FormMasculine, Accusative, Singular
यथाso that
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
कर्तव्यम्to be done/duty
कर्तव्यम्:
TypeAdjective
Rootकर्तव्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
इहhere/in this matter
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
आहुःthey say
आहुः:
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, Third, Plural, Parasmaipada, Active
not
:
TypeIndeclinable
Root
आत्मानम्oneself
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अवसादयेत्should not deject/bring down
अवसादयेत्:
TypeVerb
Rootअव + सद्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada, Causative (ṇic)

भीष्म उवाच

B
Bhishma
K
kshatriya
E
enemy (śatru)