Shloka 45
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
जो सम्पूर्ण जगतको शिक्षा देनेवाले हैं, वे धर्म प्रजापतिसे दण्डको ग्रहण करके प्रजाकी रक्षाके लिये सदा जागरूक रहते हैं। ब्रह्मपुत्र सनातन व्यवसाय वह दण्ड धर्मसे लेकर लोकरक्षाके लिये जागते रहते हैं ।। व्यवसायात् ततस्तेजो जागर्ति परिपालयत् | ओषध्यस्तेजसस्तस्मादोषधीभ्यश्ष् पर्वता:,व्यवसायसे दण्ड लेकर तेज जगत्की रक्षा करता हुआ सजग रहता है। तेजसे ओषधियाँ, ओषधियोंसे पर्वत, पर्वतोंसे रस, रससे निर्क्रति और निर्ऋ्रतिसे ज्योतियाँ क्रमशः उस दण्डको हस्तगत करके लोक-रक्षाके लिये जागरूक बनी रहती हैं
vyavasāyāt tatastejo jāgarti paripālayat | oṣadhyastejasastasmādoṣadhībhyaś ca parvatāḥ ||
వసూహరోముడు అన్నాడు—సమస్త జగత్తుకు బోధన చేసే ధర్మం, ప్రజాపతినుండి దండాన్ని స్వీకరించి ప్రజారక్షణ కోసం ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉంటుంది. బ్రహ్మపుత్రుడైన సనాతన ‘వ్యవసాయం’ కూడా ధర్మం నుండి దండాన్ని తీసుకొని లోకరక్షణకు మేల్కొని ఉంటుంది. ఆపై వ్యవసాయం నుండి దండాన్ని పొందిన ‘తేజస్సు’ జగత్తును కాపాడుతూ సజాగ్రత్తగా ఉంటుంది. తేజస్సు నుండి ఔషధులు, ఔషధుల నుండి పర్వతాలు; పర్వతాల నుండి రసం, రసం నుండి నిరృతి, నిరృతి నుండి జ్యోతులు—ఇలా క్రమంగా దండాన్ని స్వీకరించి లోకరక్షణకు సదా జాగ్రత్తగా నిలుస్తాయి।
वसुहरोम उवाच