Shloka 31

त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma

Mahābhārata, Śānti-parva 123

Devanagari script

वसिष्ठमीशं विप्राणां वसूनां जातवेदसम्‌ । तेजसां भास्कर चक्रे नक्षत्राणां निशाकरम्‌,वसिष्ठको ब्राह्मणोंका, जातवेदा अग्निको वसुओंका, सूर्यको तेजस्वी ग्रहोंका और चन्द्रमाको नक्षत्रोंका अधिपति बनाया

Transliteration

vasiṣṭham īśaṃ viprāṇāṃ vasūnāṃ jātavedasam | tejasāṃ bhāskaraṃ cakre nakṣatrāṇāṃ niśākaram ||

Translation

ఆయన బ్రాహ్మణులలో వసిష్ఠుని అధిపతిగా నియమించాడు; వసువులకు జాతవేదుడైన అగ్నిని అధిపతిగా చేశాడు; తేజోమయ శక్తులలో సూర్యుని ప్రధానుడిగా నిలిపాడు; నక్షత్రాలకు చంద్రుని పాలకుడిగా నియమించాడు।

Word by Word

• वसिष्ठम्: Vasiṣṭha
• वसिष्ठम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• ईशम्: lord, ruler
• ईशम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ईश
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• विप्राणाम्: of the brahmins/sages
• विप्राणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विप्र
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• वसूनाम्: of the Vasus
• वसूनाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: वसु
• Form: Masculine, Genitive, Plural

• जातवेदसम्: Jātavedas (Agni)
• जातवेदसम्: Karma
• Type: Noun
• Root: जातवेदस्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• तेजसाम्: of the luminous ones/energies
• तेजसाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: तेजस्
• Form: Neuter, Genitive, Plural

• भास्करम्: the Sun
• भास्करम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भास्कर
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• चक्रे: made, appointed
• चक्रे: Karta
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: Perfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada

• नक्षत्राणाम्: of the stars/constellations
• नक्षत्राणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र
• Form: Neuter, Genitive, Plural

• निशाकरम्: the Moon
• निशाकरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: निशाकर
• Form: Masculine, Accusative, Singular

Speaker

वसुहरोम उवाच

Characters & Entities

• Vasuharoma
• Vasiṣṭha
• Vipras (Brāhmaṇas)
• Vasus
• Jātavedas (Agni)
• Bhāskara (Sun)
• Nakṣatras (stars/asterisms)
• Niśākara (Moon)