Shloka 6
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
यस्मिन्नर्थे हितं॑ यत् स्यात् तद्धर्ण रूपमादिशेत् | बहुरूपस्य राज्ञो हि सूक्ष्मो5प्यर्थों न सीदति,जिस कार्यके लिये जो हितकर हो, उसमें वैसा ही रूप प्रकट करे (उदाहरणके लिये अपराधीको दण्ड देते समय उग्र रूप और दीनोंपर अनुग्रह करते समय शान्त एवं दयालु रूप प्रकट करे)। इस प्रकार अनेक रूप धारण करनेवाले राजाका छोटा-सा कार्य भी बिगड़ने नहीं पाता है
yasminn arthe hitaṃ yat syāt tad dharma-rūpam ādiśet | bahu-rūpasya rājño hi sūkṣmo 'py artho na sīdati ||
భీష్ముడు అన్నాడు— ఏ కార్యంలో ఏది నిజంగా హితకరమో, ఆ సందర్భానికి తగిన ధర్మోచిత రూపాన్ని రాజు ప్రదర్శించాలి. ఎందుకంటే అవసరానుసారం అనేక రూపాలు ధరించగల రాజుని విషయంలో సూక్ష్మమైన విషయమూ విఫలమవదు— దోషిని శిక్షించేటప్పుడు కఠినంగా, బాధితులను కాపాడేటప్పుడు శాంతంగా, కరుణతో.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should frame and execute actions in a dharmic manner suited to the situation—stern when restraining wrongdoing, gentle when protecting the vulnerable—because adaptable, context-appropriate conduct prevents even small affairs from going wrong.
In Bhishma’s instruction on rajadharma in the Shanti Parva, he advises the king on effective ethical governance: the king must adopt different outward ‘forms’ or demeanors according to what truly serves welfare, so that administration remains successful.