Shloka 37
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
धृतिर्दाक्ष्यं संयमो बुद्धिरात्मा धैर्य शौर्य देशकालाप्रमाद: । अल्पस्य वा बहुनो वा विवृद्धौ धनस्यैतान्यष्ट समिन्धनानि,धारणाशक्ति, चतुरता, संयम, बुद्धि, शरीर, धैर्य, शौर्य तथा देश-कालकी परिस्थितिसे असावधान न रहना--ये आठ गुण थोड़े या अधिक धनको बढ़ानेके मुख्य साधन हैं अर्थात् धनरूपी अग्निको प्रज्वलित करनेके लिये ईंधन हैं
dhṛtir dākṣyaṁ saṁyamo buddhir ātmā dhairyaṁ śauryaṁ deśa-kālāpramādaḥ | alpasya vā bahuno vā vivṛddhau dhanasya etāny aṣṭa samindhanāni ||
భీష్ముడు పలికెను—ధృతి, కార్యదక్షత, సంయమం, స్పష్టమైన బుద్ధి, ఆత్మనిగ్రహం, ధైర్యం, శౌర్యం, దేశ-కాలాల పట్ల అప్రమత్తత—ఈ ఎనిమిది గుణాలే స్వల్పమైనా మహత్తరమైనా ధనాన్ని వృద్ధి చేయు ప్రధాన సాధనాలు; ఇవే సమృద్ధిరూప అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేసి నిలుపు ఇంధనములు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Wealth grows through character and competence: resolve, practical skill, restraint, discernment, self-mastery, patience, courage, and timely, context-aware action. Prosperity is portrayed as a ‘fire’ sustained by these inner and behavioral ‘fuels,’ not merely by luck.
In the Shanti Parva’s instruction on righteous governance and conduct after the war, Bhishma teaches Yudhishthira principles of artha (material well-being) aligned with dharma, listing the virtues that enable a person or ruler to build and sustain prosperity.