Shloka 13
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
प्रावषीवासितग्रीवो मज्जेत निशि निर्जने । मायूरेण गुणेनैव स्त्रीभिश्चालक्षितश्चरेत्,जैसे मोर आधी रातके समय एकान्त स्थानमें छिपा रहता है, उसी प्रकार राजा वर्षाकालमें शत्रुओंपर चढ़ाई न करके अदृश्यभावसे ही महलमें रहे। मोरके ही गुणको अपनाकर स्त्रियोंसे अलक्षित रहकर विचरे
prāvaṣīvāsita-grīvo majjeta niśi nirjane | māyūreṇa guṇenaiva strībhiś cālakṣitaś caret |
వర్షంతో తడిసిన మెడగల నెమలి ఏకాంత రాత్రివేళ దాగి నిశ్చలమై మునిగినట్లుండునట్లు, రాజు వర్షాకాలంలో శత్రువులపై దండెత్తక, అంతఃపురంలో కనబడనట్లుగా కాపాడబడుతూ ఉండాలి. నెమలి స్వభావాన్నే అనుసరించి, స్త్రీలకైనా గోచరించకుండా సంచరించి—రహస్యత, నియమాన్ని నిలుపుకోవాలి.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should practice strategic restraint: during the rainy season he should avoid campaigns, remain protected and discreet, and cultivate secrecy and self-control, like a peacock that stays hidden in solitude.
Bhīṣma is instructing on rājadharma (royal conduct). He uses the peacock’s behavior in the rains as an analogy to advise the king to stay concealed and cautious in the monsoon, moving about unnoticed within the palace.