Shloka 29
राज्ञ: प्रमाददोषेण दस्युभि: परिमुष्यताम् | अशरण्य: प्रजानां यः स राजा कलिरुच्यते,राजाके प्रमाददोषसे लुटेरे प्रबल होकर प्रजाको लूटने लगते हैं, उस अवस्थामें यदि राजाने प्रजाको शरण नहीं दी तो उसे मूर्तिमान् कलियुग कहा जाता है
rājñaḥ pramādadoṣeṇa dasyubhiḥ parimuṣyatām | aśaraṇyaḥ prajānāṃ yaḥ sa rājā kalir ucyate ||
రాజు నిర్లక్ష్యదోషం వల్ల దొంగలు ధైర్యం పొంది ప్రజలను దోచుకుంటూ ఉండగా, ఆ సమయంలో రాజు ప్రజలకు ఆశ్రయం, రక్షణ ఇవ్వకపోతే—అటువంటి రాజునే మూర్తిమంతమైన ‘కలి’ అని అంటారు.
नकुल उवाच
Educational Q&A
A king’s primary dharma is protection: if, due to his negligence, bandits plunder the people and he does not act as their refuge, he becomes the very embodiment of Kali—moral collapse expressed through failed governance.
Nakula is describing a condition of misrule: the ruler’s carelessness enables criminals to prey on the populace. When the king does not provide shelter and security to his subjects in such a crisis, he is condemned as ‘Kali’ personified.