Shloka 10

Nakula’s Counsel on Yajña, Dāna, and Tyāga (नकुलोपदेशः—यज्ञदानत्यागविचारः)

Devanagari script

अनिकेत: परिपतन वृक्षमूलाश्रयो मुनि: । अपाचक: सदा योगी स त्यागी पार्थ भिक्षुक:,पार्थ! जिसका कोई घर-बार नहीं, जो इधर-उधर विचरता और चुपचाप किसी वृक्षके नीचे उसकी जड़पर सो जाता है, जो अपने लिये कभी रसोई नहीं बनाता और सदा योगपरायण रहता है, ऐसे त्यागीको भिक्षुक कहते हैं

Transliteration

aniketaḥ paripatan vṛkṣamūlāśrayo muniḥ | apācakaḥ sadā yogī sa tyāgī pārtha bhikṣukaḥ ||

Translation

నకులుడు పలికెను—“పార్థా! గృహమనే స్థిరనివాసము లేనివాడు, ఇక్కడక్కడ తిరుగుచు, నిశ్శబ్దముగా వృక్షమూలమున ఆశ్రయము పొందుచు, తనకొరకు ఎప్పుడూ వంట చేయక, సదా యోగనిష్ఠుడై ఉండువాడు—అటువంటి త్యాగిని ‘భిక్షుకుడు’ అంటారు.”

Word by Word

अनिकेतःhomeless; having no abode

परिपतन्wandering about

वृक्ष-मूल-आश्रयःone who takes shelter at the root of a tree

मुनिःsage

अपाचकःnot cooking (for himself)

सदाalways

योगीyogi; practitioner of yoga

सःhe; such a one

त्यागीrenouncer

पार्थO Partha (Arjuna)

भिक्षुकःmendicant; beggar-monk

Speaker

नकुल उवाच

Characters & Entities

Nakula

Pārtha (Arjuna)

tree (vṛkṣa)

tree-root (mūla)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes