Shloka 68
Vyāghra–Gomāyu Saṃvāda (व्याघ्रगोमायु संवाद) — Testing Character Beneath Appearances
न दुष्करमिदं पुत्र यत् प्रभुर्घातयेत् परम् । श्लाघनीया यशस्या च लोके प्रभवतां क्षमा,“बेटा! यदि शक्तिशाली राजा दूसरेको मरवा डाले तो यह उसके लिये कोई कठिन काम नहीं है; परंतु शक्तिशाली पुरुषोंमें यदि क्षमाका भाव हो तो संसारमें उसीकी बड़ाई की जाती है और उसीसे राजाओंका यश बढ़ता है
na duṣkaram idaṃ putra yat prabhur ghātayet param | ślāghanīyā yaśasyā ca loke prabhavatāṃ kṣamā ||
భీష్ముడు పలికెను—పుత్రా! శక్తిమంతుడైన రాజుకు ఇతరుణ్ని చంపించటం కష్టం కాదు; కానీ శక్తి ఉన్నవాడు క్షమను ఆశ్రయిస్తే, లోకం అదే గొప్పదిగా కొనియాడుతుంది, ఆ సహనమే రాజుని యశస్సును పెంచుతుంది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that the mere ability to punish or kill is not an achievement for the powerful; true greatness lies in self-restraint—especially forgiveness—which earns lasting praise and enhances a ruler’s reputation.
In the Shanti Parva’s instruction on righteous conduct and kingship, Bhishma addresses the listener as “son” and contrasts brute power with the higher royal virtue of kṣamā (forgiveness), presenting it as the source of genuine public esteem and enduring fame.