Shloka 30
Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
जात्या च सदृशा: सर्वे कुलेन सदृशास्तथा,जाति और कुलमें सभी एक समान हो सकते हैं; परंतु उद्योग, बुद्धि और रूप- सम्पत्तिमें सबका एक-सा होना सम्भव नहीं है। शत्रुलोग गणराज्यके लोगोंमें भेदबुद्धि पैदा करके तथा उनमेंसे कुछ लोगोंको धन देकर भी समूचे संघमें फूट डाल देते हैं; अतः संघबद्ध रहना ही गणराज्यके नागरिकोंका महान् आश्रय है
jātyā ca sadṛśāḥ sarve kulena sadṛśās tathā | udyogabuddhirūpasampattau tu na sarveṣām ekarūpatā sambhavati || śatravaḥ gaṇarāṣṭreṣu bhedabuddhiṃ janayitvā tebhyaś ca kecid dhanena krītvā api sarvasya saṅghasya bhedaṃ kurvanti | tasmāt saṅghabaddhatā eva gaṇarāṣṭranāgarāṇāṃ mahān āśrayaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—“జన్మమున అందరూ సమానులై ఉండవచ్చు; కులమున కూడా సమానులై ఉండవచ్చు. కాని పరిశ్రమ, బుద్ధి, రూపం, సంపదలలో అందరూ ఒకేలా ఉండటం సాధ్యం కాదు. శత్రువులు గణరాజ్య ప్రజలలో భేదబుద్ధిని రేపి, కొందరికి ధనం ఇచ్చి, సమస్త సంఘాన్ని చీల్చివేస్తారు. అందువల్ల ఒక దేహంలా సంఘబద్ధంగా నిలవడమే గణరాజ్య పౌరుల మహాశ్రయం।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even if people share the same birth and lineage, differences in capability and fortune remain; hostile forces exploit these differences through factionalism and bribery. Hence, collective unity is the strongest protection for a republic or confederation.
In the Shanti Parva’s instruction on governance and dharma after the war, Bhishma advises Yudhishthira on political stability, warning how enemies fracture gaṇa-states by creating internal divisions and buying off individuals, and urging steadfast cohesion.