Shloka 10
Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)
इष्टा मृगा: पृष्ठतो वामतश्न सम्प्रस्थितानां च गमिष्यतां च । जिघांसतां दक्षिणा: सिद्धिमाहु- यें त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति,सेनाके प्रस्थान करते समय अथवा जानेके लिये तैयारी करते समय यदि इष्ट मृग पीछे और बायें आ जायाँ तो इच्छित फल प्रदान करते हैं। तथा युद्ध करते समय दाहिने हो जायाँ तो वे सिद्धिकी सूचना देते हैं; किंतु यदि सामने आ जायाँ तो उस युद्धकी यात्राका निषेध करते हैं
iṣṭā mṛgāḥ pṛṣṭhato vāma-taś ca samprasthitānāṃ ca gamiṣyatāṃ ca | jighāṃsatāṃ dakṣiṇāḥ siddhim āhur ye tv agratas te pratiṣedhayanti ||
భీష్ముడు పలికెను—సేన బయలుదేరే వేళ లేదా బయలుదేరుటకు సిద్ధమయ్యే వేళ శుభమృగాలు వెనుకనో ఎడమవైపునో కనబడితే అవి ఇష్టఫలప్రదమని భావిస్తారు; యుద్ధమధ్యంలో అవి కుడివైపు కనబడితే విజయసిద్ధికి సూచకమని చెబుతారు; కాని అవే నేరుగా ముందుకు వచ్చితే ఆ యుద్ధయాత్రను నిషేధించే హెచ్చరికగా గ్రహిస్తారు।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma summarizes traditional omen-lore for military action: the direction in which auspicious animals appear is read as guidance—favorable from behind/left at departure, favorable on the right in combat, but inauspicious when blocking the front, which signals restraint and reconsideration.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on governance and practical norms. Here he explains how commanders interpret signs at the time of marching or fighting, using the appearance of animals as indicators for proceeding or halting a war-journey.