Shloka 43
Śalya Installed as Commander; Coalition Agreement and Battle Arrays (शल्यसेनापत्यारोहणं व्यूहवर्णनं च)
केशवे तु तदा याते धर्मपुत्रो युधिष्ठिर: । विसृज्य सर्वान् भ्रातृश्व पज्चालानथ सोमकान्,इति सत्य ब्रवीम्येष दुर्योधन न संशय: । “मैं रणभूमिमें कुन्तीके सभी पुत्रों और सामने आये हुए सोमकोंपर भी विजय प्राप्त कर लूँगा। इसमें भी संदेह नहीं कि मैं तुम्हारा सेनापति होऊँगा और ऐसे व्यूहका निर्माण करूँगा, जिसे शत्रु लाँघ नहीं सकेंगे। दुर्योधन! यह मैं तुमसे सच्ची बात कहता हूँ। इसमें कोई संशय नहीं है”
keśave tu tadā yāte dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ | visṛjya sarvān bhrātṝṃś ca pāñcālān atha somakān | iti satyaṃ bravīmy eṣa duryodhana na saṃśayaḥ |
సంజయుడు పలికెను—ఆ సమయంలో కేశవుడు వెళ్లిన తరువాత ధర్మపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు తన అన్నదమ్ములందరినీ, తరువాత పాంచాలులను, ఆపై సోమకులను కూడా పంపివేసెను.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical weight of speech in war: a speaker frames his intent as 'truth' (satyam) and 'without doubt' (na saṃśayaḥ), showing how vows and assertions are used to claim legitimacy and inspire confidence, even amid morally complex conflict.
After Keśava (Kṛṣṇa) leaves, Yudhiṣṭhira dismisses his companions (his brothers, the Pāñcālas, and the Somakas) and then addresses Duryodhana with a firm assurance about victory, command, and the creation of an unbreakable battle-array—reported by Sañjaya.