Shloka 243
दिष्ट्या मे विपुला लक्ष्मीमृते त्वन्यगता विभो । “विधिवत् वेदोंका स्वाध्याय किया, नाना प्रकारके दान दिये और रोगरहित आयु प्राप्त की। इसके सिवा, मैंने अपने धर्मके द्वारा पुण्यलोकोंपर विजय पायी है। फिर मेरे समान अच्छा अन्त और किसका हुआ होगा? सौभाग्यकी बात है कि मैं न तो युद्धमें कभी पराजित हुआ और न दासकी भाँति कभी शत्रुओंकी शरण ली। सौभाग्यसे मेरे अधिकारमें विशाल राजलक्ष्मी रही है, जो मेरे मरनेके बाद ही दूसरेके हाथमें गयी है
diṣṭyā me vipulā lakṣmī mṛte tv anyagatā vibho |
సంజయుడు అన్నాడు— “ఓ మహాబలశాలి! నా విస్తారమైన రాజలక్ష్మి నా మరణానంతరమే ఇతరునికి వెళ్లింది—ఇది నా భాగ్యం. నేను విధివిధానంగా వేదస్వాధ్యాయం చేశాను, అనేక విధాల దానాలు ఇచ్చాను, రోగరహితమైన ఆయుష్షును పొందాను. అంతేకాదు, నా ధర్మబలంతో పుణ్యలోకాలను జయించాను—నాకన్నా ఉత్తమాంతం ఎవరిది? భాగ్యవశాత్తు నేను యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ఓడలేదు; దాసుడిలా శత్రువుల శరణు కూడా పొందలేదు. మహారాజ్యసంపద నా అధీనంలోనే నిలిచి, నేను పోయిన తర్వాతే ఇతరుల చేతికి చేరింది।”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage frames an idealized self-assessment of a ruler: prosperity is valued, but it is legitimized by dharma—proper Vedic discipline, generosity, healthful living, and honorable conduct in war. True ‘good fortune’ is portrayed as having wealth and sovereignty without moral compromise, and leaving them only at death.
Sañjaya reports a speech (a reflective boast) in which the speaker recounts a life of ritual study, varied gifts, and success in battle, claiming an exemplary end: never defeated, never forced into humiliating dependence on enemies, and retaining royal fortune until death.