Shloka 23
Śalya’s Consecration as Senāpati and Kṛṣṇa’s Counsel to Yudhiṣṭhira (शल्यस्य सेनापत्यभिषेकः)
ततो दुर्योधनो भूमौ स्थित्वा रथवरे स्थितम्,यत्र मित्रममित्रं वा परीक्षन्ते बुधा जना: । तदनन्तर राजा दुर्योधनने भूमिपर खड़ा हो रथपर बैठे हुए रणभूमिमें द्रोण और भीष्मके समान पराक्रमी राजा शल्यसे हाथ जोड़कर कहा--"मित्रवत्सल! आज आपके मित्रोंक सामने वह समय आ गया है जब कि दविद्वान् पुरुष शत्रु या मित्रकी परीक्षा करते हैं
tato duryodhano bhūmau sthitvā rathavare sthitam | yatra mitram amitraṃ vā parīkṣante budhā janāḥ ||
సంజయుడు పలికెను—అప్పుడు దుర్యోధనుడు నేలపై నిలిచి, ఉత్తమ రథంపై ఆసీనుడైన రాజును సంబోధించాడు—ఇది జ్ఞానులు మిత్రుడా శత్రువా అని పరీక్షించే సమయం. యుద్ధధర్మపు ఆ ఒత్తిడిలో రాబోయే కార్యాన్ని అతడు విశ్వాసం, పక్షనిర్ణయానికి తుదిపరీక్షగా నిలిపాడు।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that crises—especially war—reveal true allegiance: wise people judge whether someone acts as a genuine friend or effectively as an enemy, based on conduct rather than claims.
Sañjaya describes Duryodhana approaching and speaking to a king seated on a fine chariot, presenting the moment as a decisive test of friendship versus enmity in the unfolding battle situation.