Shloka 24
Plakṣaprasravaṇa–Kārapacana tīrtha-varṇana and Nārada’s war briefing (Śalya-parva, Adhyāya 53)
'श्रेष्ठ देवताओ! यहाँ ब्राह्मणशिरोमणि तथा नृप आदि मुख्य-मुख्य पुरुषसिंह नरेश महान् यज्ञोंका अनुष्ठान करके देहत्यागके पश्चात् उत्तम गतिको प्राप्त हुए हैं ।। तरन्तुकारन्तुकयोर्यदन्तरं रामह्दानां च मचक्रुकस्य च । एतत् कुरुक्षेत्रसमन्तपजञ्चकं प्रजापतेरुत्तरवेदिरुच्यते,“तरन्तुक, अरन्तुक, रामहद (परशुराम कुण्ड) तथा मचक्क़ुक--इनके बीचका जो भूभाग है, यही समन्तपंचक एवं कुरुक्षेत्र है। इसे प्रजापतिकी उत्तरवेदी कहते हैं
śreṣṭha-devatāḥ! iha brāhmaṇa-śiromaṇayaḥ tathā nṛpādayaḥ mukhya-mukhya-puruṣa-siṁhā nṛpā mahān-yajñān anuṣṭhāya deha-tyāgāt paścād uttamāṁ gatiṁ prāptavantaḥ. tarantukāraṇṭukayor yad antaraṁ rāma-hradānāṁ ca macakrukasya ca, etat kuru-kṣetra-samantapañcakaṁ prajāpater uttaravedir ucyate.
రాముడు పలికెను—“హే దేవశ్రేష్ఠులారా! ఈ ప్రాంతంలోనే బ్రాహ్మణశిరోమణులు, అలాగే నృపుల్లో ప్రధానులు—మనుష్యసింహులైన రాజులు—మహాయజ్ఞాలు నిర్వహించి, దేహత్యాగానంతరం పరమగతిని పొందారు. తరంతుక–అరంతుకల మధ్య, అలాగే రామహ్రద–మచక్రుక సరస్సుల మధ్య ఉన్న భూభాగమే కురుక్షేత్రంలోని సమంతపంచకం. దీనిని ప్రజాపతியின் ఉత్తరవేది అని అంటారు.”
राम उवाच
Educational Q&A
The verse frames Kurukṣetra as a sanctified sacrificial landscape: performing righteous rites (yajña) in a holy kṣetra and living by dharma is presented as leading to an ‘uttamā gati’ (highest destiny). It links ethical-religious action with spiritual outcome, anchored in sacred geography.
Rama addresses the gods and identifies a specific bounded region—between named landmarks (Tarantuka, Arantuka, Rāma-hradas, Macakruka)—as Kurukṣetra/Samantapañcaka, revered as Prajāpati’s Northern Altar, and notes that great Brahmins and kings attained supreme states after performing major sacrifices there.