Shloka 50
Vṛddha-kanyā-carita and Balarāma’s Kurukṣetra Inquiry (वृद्धकन्या-चरितम् / कुरुक्षेत्रफल-प्रश्नः)
इस प्रकार श्रीमहाभारत शल्यपर्वके अन्तर्गत गदापव॑नें बलदेवजीकी तीर्थयात्राके प्रसंगमें सारस्वतोपाख्यानविषयक पचासवाँ अध्याय पूरा हुआ,ऋषयश्षक्रिरे धर्म योडनूचान: स नो महान् | “न बहुत वर्षोकी अवस्था होनेसे, न बाल पकनेसे, न धनसे और न अधिक भाई- बन्धुओंसे कोई बड़ा होता है। ऋषियोंने हमारे लिये यही धर्म निश्चित किया है कि हममेंसे जो वेदोंका प्रवचन कर सके, वही महान् है” ।। एतच्छुत्वा वचस्तस्य मुनयस्ते विधानत:
ṛṣayaś cakrire dharmaṃ yo ’dhītya anūcānaḥ sa no mahān | na bahu-varṣāvasthayā na keśa-pākāt na dhanena na ca bahubhir bhrātṛ-bandhubhiḥ kaścid mahān bhavati | ṛṣibhir asmākam etad eva dharma-niścitaṃ yat asmāsu yo vedān pravacituṃ śaknoti sa eva mahān iti || etac chrutvā vacas tasya munayas te vidhānataḥ |
ఋషులు మన కోసం ఈ ధర్మాన్ని నిర్ణయించారు—“మనలో ఎవడు వేదాలను అధిగమించి బోధించగలడో వాడే మహానుడు. అనేక సంవత్సరాల వయస్సుతో గాని, తెల్లబడిన జుట్టుతో గాని, ధనంతో గాని, ఎక్కువ బంధువులతో గాని మహత్త్వం రాదు.” అతని మాటలు విని ఆ మునులు విధివిధానంగా అంగీకరించారు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
True greatness is measured by learning and the capacity to transmit sacred knowledge—especially the ability to expound the Vedas—not by age, outward signs of seniority, wealth, or social backing through many relatives.
Within the Sarasvata-upākhyāna context, a normative statement about dharma is voiced and then heard and accepted by the assembled sages, indicating communal validation of an ethical standard grounded in learning and teaching.