Shloka 38
कार्त्तिकेयाभिषेकः — Consecration of Kārttikeya and the Enumeration of His Retinue
तस्य शाखो विशाखश्न नैगमेयश्व पृष्ठतः । तदनन्तर प्रभावशाली भगवान् स्कन्द क्षणभरमें चार रूपोंमें प्रकट हो गये। पीछे जो उनकी मूर्तियाँ प्रकट हुईं, उनका नाम क्रमश: शाख, विशाख और नैगमेय हुआ ।। एवं स कृत्वा हात्मानं चतुर्धा भगवान् प्रभु:
tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhataḥ | tadanantaraṃ prabhāvaśālī bhagavān skandaḥ kṣaṇabhareṇa catur-rūpeṣu prakaṭo babhūva | paścād yā mūrtayaḥ prādurāsan, tāsāṃ nāmāni krameṇa śākha-viśākha-naigameyāḥ | evaṃ sa kṛtvā ātmānaṃ caturdhā bhagavān prabhuḥ ||
వైశంపాయనుడు అన్నాడు—ఆయన వెనుక శాఖ, విశాఖ, నైగమేయులు ప్రత్యక్షమయ్యారు. వెంటనే పరాక్రమశాలి భగవాన్ స్కందుడు ఒక క్షణంలోనే నాలుగు రూపాలలో ప్రాదుర్భవించాడు. వెనుక ప్రత్యక్షమైన రూపాల పేర్లు క్రమంగా శాఖ, విశాఖ, నైగమేయ అని పిలువబడ్డాయి. ఈ విధంగా భగవాన్ ప్రభువు తనను తాను నాలుగు ప్రకటనలుగా విభజించుకున్నాడు।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights divine sovereignty and capacity: a deity’s power is shown not merely through force but through controlled self-manifestation—multiplying forms for protection, command, or cosmic purpose. It implicitly frames power as purposeful and ordered (krameṇa), not chaotic.
Vaiśampāyana narrates that Skanda suddenly appears in fourfold manifestation. Three attendant-like forms appear behind and receive the names Śākha, Viśākha, and Naigameya, while Skanda remains the principal divine presence, having made himself fourfold.