Shloka 383
Sarasvatī-Śāpavimokṣa, Rākṣasa-Mokṣa, and Aruṇā-Tīrtha
Indra–Namuci Expiation
शोणितं वह कल्याणि रक्षोग्रामणिसम्मतम् | मुनिश्रेष्ठ वसिष्ठको पुनः अपनेसे दूर बहाया गया देख अमर्षशील विश्वामित्र दुःखसे अत्यन्त कुपित हो बोले--'सरिताओंमें श्रेष्ठ कल्याणमयी सरस्वती! तुम मुझे धोखा देकर फिर चली गयी, इसलिये अब जलकी जगह रक्त बहाओ, जो राक्षसोंके समूहको अधिक प्रिय है!
śoṇitaṁ vaha kalyāṇi rakṣogrāmaṇi-sammatam | muniśreṣṭha vasiṣṭhako punaḥ apane se dūra bahāya gaya dekh amarṣaśīla viśvāmitra duḥkhase atyanta kupita ho bole—“saritāsu śreṣṭhe kalyāṇamayī sarasvati! tvaṁ māṁ dhokā dattvā punaś calitāsi, tasmād idānīṁ jalasya sthāne raktaṁ vaha, yad rakṣasāṁ samūhasya adhikaṁ priyam asti!”
వసిష్ఠుడు అన్నాడు—“హే కల్యాణీ! రాక్షసనాయకులకు ప్రీతికరమైన రక్తమే ప్రవహించు.” మునిశ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుడు మళ్లీ తన నుండి దూరంగా కొట్టుకుపోతున్నట్లు కనిపించగానే, దుఃఖంతో కుదేలై క్రోధంతో మండిన విశ్వామిత్రుడు పలికాడు—“నదులలో శ్రేష్ఠమైన, మంగళమయమైన సరస్వతీ! నన్ను మోసం చేసి మళ్లీ వెళ్లిపోయావు; కాబట్టి ఇక నీరు కాక రక్తమే ప్రవహించు—అది రాక్షసగణానికి అత్యంత ప్రియమైనది.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The episode warns that uncontrolled anger and ego can corrupt spiritual intent, leading one to weaponize sacred forces (like a revered river) for harmful ends—an ethical lapse contrary to dharma.
Viśvāmitra, enraged on seeing Vasiṣṭha carried away beyond his reach, addresses the river Sarasvatī and commands her to flow with blood instead of water—something said to delight the rākṣasas—revealing the intensity of his wrath and the peril of misdirected ascetic power.