Shloka 13
Vasiṣṭhāpavāha: Sarasvatī’s Diversion and Viśvāmitra’s Curse (वसिष्ठापवाहः)
बको दाल्भ्यो महाराज नियमं परमं स्थित: । स तैरेव जुहावास्य राष्ट्र मांसैर्महातपा:,क्रोधेन महता5<विष्टो धर्मात्मा वै प्रतापवान् | वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! ब्राह्मणत्वकी प्राप्ति करानेवाले उस तीर्थसे प्रस्थित होकर यदुनन्दन बलरामजी “अवाकीर्ण' तीर्थमें गये, जहाँ आश्रममें रहते हुए महातपस्वी धर्मात्मा एवं प्रतापी दलभपुत्र बकने महान् क्रोधमें भरकर घोर तपस्याद्वारा अपने शरीरको सुखाते हुए विचित्रवीर्यकुमार राजा धृतराष्ट्रके राष्ट्रका होम कर दिया था महाराज! सरस्वतीके अवाकीर्णतीर्थमें अग्नि प्रजलित करके महातपस्वी दल्भपुत्र बक उत्तम नियमका आश्रय ले उन मृत पशुओंके मांसोंद्वारा ही उनके राष्ट्रका हवन करने लगे
Vaiśampāyana uvāca | bako dālbhyō mahārāja niyamaṁ paramaṁ sthitaḥ | sa taireva juhāvāsya rāṣṭraṁ māṁsair mahātapāḥ, krodhena mahatāviṣṭo dharmātmā vai pratāpavān |
వైశంపాయనుడు చెప్పెను—మహారాజా! దాల్భ్యపుత్రుడు బకుడు పరమ నియమంలో స్థిరుడైన మహాతపస్వి, ధర్మాత్ముడు, ప్రతాపవంతుడు. అతడు మహాక్రోధానికి లోనై ‘అవాకీర్ణ’ తీర్థంలో అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేసి, మృత పశువుల మాంసాన్నే ఆహుతిగా చేసి, ఆ రాజ్యాన్నే హోమం చేస్తున్నట్లుగా ప్రవర్తించాడు—యజ్ఞకర్మలో క్రోధం కలిసితే ఫలితం ఎంత దారుణమో సూచించినట్లు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a moral paradox: a person may be dharmic and highly disciplined, yet if overtaken by krodha, the same tapas and ritual capacity can become destructive. It cautions that spiritual power requires inner restraint and ethical clarity, not merely austerity.
Vaiśampāyana recounts an episode connected with a sacred place: the ascetic Baka Dālbhyā, overwhelmed by great anger, performs a fierce kind of oblation—symbolically ‘offering’ a kingdom—using flesh as the sacrificial substance, illustrating the potency and danger of wrath-driven ascetic acts.