Shloka 70
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
शोचन्त्यस्तत्र रुरुदु: क्रन्दमाना विशाम्पते । वे जहाँ-तहाँ हाहाकार करती हुई अपने ऊपर नखोंसे आघात करने, हाथोंसे सिर और छाती पीटने तथा केश नोचने लगीं। प्रजानाथ! शोकमें ड्रबकर पतिको पुकारती हुई वे रानियाँ करुण स्वरसे क्रन्दन करने लगीं ।। ततो दुर्योधनामात्या: साश्रुकण्ठा भृशातुरा:
śocantyas tatra ruruduḥ krandamānā viśāmpate | tato duryodhanāmātyāḥ sāśrukaṇṭhā bhṛśāturāḥ ||
సంజయుడు పలికెను—ఓ ప్రజానాథా! అక్కడ వారు శోకంతో కుంగి, ఆర్తనాదం చేస్తూ బిగ్గరగా విలపించారు. ఎక్కడికక్కడ హాహాకారం చేస్తూ గోళ్లతో తమ దేహాన్ని గాయపరచుకొని, చేతులతో తలయూ ఛాతీని కొట్టుకొని, జుట్టును పీకుకొనసాగారు. అప్పుడు దుర్యోధనుని అంతఃపుర స్త్రీలు—కన్నీళ్లతో గొంతు బిగుసుకొని, తీవ్రమైన వ్యథతో క్షోభితులై—కరుణ స్వరంతో విలపించారు.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the inevitable human suffering that follows violence and unrighteous ambition: the end of war is not triumph but mourning, revealing the ethical cost of pride, hatred, and adharma.
Sañjaya describes the women connected with Duryodhana lamenting intensely—crying and weeping with throats choked by tears—after the catastrophic events of the war, as he reports the scene to Dhṛtarāṣṭra.