Shloka 55
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
Devanagari script
तस्मिन् ह॒दं प्रविष्टे तु त्रीन् रथान् श्रान्तवाहनान् | अपश्यं सहितानेकस्तं देशं समुपेयुष:,जब दुर्योधन सरोवरमें समा गया, उसके बाद अकेले खड़े हुए मैंने अपने पक्षके तीन महारथियोंको वहाँ उपस्थित देखा, जो एक साथ उस स्थानपर आ पहुँचे थे। उन तीनोंके घोड़े थक गये थे
Translation
దుర్యోధనుడు సరస్సులో ప్రవేశించిన తరువాత, నేను ఒంటరిగా నిలిచి ఉండగా మా పక్షానికి చెందిన మూడు మహారథులను అక్కడ చూశాను. వారు ముగ్గురూ ఒకేసారి ఆ స్థలానికి చేరుకున్నారు; వారి గుర్రాలు అలసిపోయి ఉన్నాయి.
Word by Word
तस्मिन्in that (place/time)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
ह्रदम्lake
ह्रदम्:
Karma
TypeNoun
Rootह्रद
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रविष्टेhaving entered / when (he) had entered
प्रविष्टे:
Adhikarana
TypeVerb
Rootप्र-विश्
FormPast Passive Participle (क्त), Masculine/Neuter, Locative, Singular
तुbut/then
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
त्रीन्three
त्रीन्:
Karma
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि
FormMasculine, Accusative, Plural
रथान्chariots
रथान्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Plural
श्रान्तवाहनान्with weary steeds/vehicles
श्रान्तवाहनान्:
Karma
TypeAdjective
Rootश्रान्त-वाहन
FormMasculine, Accusative, Plural
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (लङ्), 1st, Singular, Parasmaipada
सहितान्together/assembled
सहितान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसहित
FormPast Passive Participle (क्त) used adjectivally, Masculine, Accusative, Plural
एकःalone / one (I, alone)
एकः:
Karta
TypeAdjective (used substantively)
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्that
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
देशम्place/region
देशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेश
FormMasculine, Accusative, Singular
समुपेयुषःhaving come/arrived
समुपेयुषः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-उप-इ
FormPerfect active participle (क्वसु/वसु; 'उपेयिवस्' type), Masculine, Nominative, Plural
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes