Shloka 22
धृतराष्ट्रविलापः — Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Inquiry (Śalya-parva, Adhyāya 2)
“नृपश्रेष्ठल भगदत्त, कृपाचार्य, शल्य, अवन्तीके राजकुमार, जयद्रथ, भूरिश्रवा, सोमदत्त, महाराज बाह्लिक, अश्व॒त्थामा, कृतवर्मा, महाबली मगधनरेश बृहद्वल, क्राथ, सुबलपुत्र शकुनि, लाखों म्लेच्छ, यवन एवं शक, काम्बोजराज सुदक्षिण, त्रिगर्तराज सुशर्मा, पितामह भीष्म, भरद्वाजनन्दन द्रोणाचार्य, गौतमगोत्रीय कृपाचार्य, श्रुतायु, अयुतायु, पराक्रमी शतायु, जलसन्ध, ऋष्यशंगपुत्र राक्षत अलायुध, महाबाहु अलम्बुष और महारथी सुबाहु--ये तथा और भी बहुत-से नरेश मेरे लिये प्राणों और धनका मोह छोड़कर सब-के- सब युद्धके लिये उद्यत हैं ।। तेषां मध्ये स्थितो युद्धे भ्रातृभि: परिवारित: । योधयिष्याम्यहं पार्थान् पज्चालांश्वैव सर्वश:,“इन सबके बीचमें रहकर भाइयोंसे घिरा हुआ मैं रणभूमिमें पाण्डवों और पांचालोंके साथ युद्ध करूँगा
dhṛtarāṣṭra uvāca |
"nṛpaśreṣṭho bhagadattaḥ, kṛpācāryaḥ, śalyaḥ, avantīke rājakumāraḥ, jayadrathaḥ, bhūriśravāḥ, somadattaḥ, mahārāja bāhlikaḥ, aśvatthāmā, kṛtavarmā, mahābalī magadhanareśaḥ bṛhadvalaḥ, krāthaḥ, subalaputraḥ śakuniḥ, lakṣāṇi mlecchāḥ, yavanāś ca śakāś ca, kāmbojarājā sudakṣiṇaḥ, trigartarājā suśarmā, pitāmahaḥ bhīṣmaḥ, bharadvājanandanaḥ droṇācāryaḥ, gautamagotrīyaḥ kṛpācāryaḥ, śrutāyuḥ, ayutāyuḥ, parākramī śatāyuḥ, jalasandhaḥ, ṛṣyaśṛṅgaputraḥ rākṣasaḥ alāyudhaḥ, mahābāhuḥ alambuṣaḥ, mahārathī subāhuḥ—ime tathā anye'pi bahavo nṛpā mama kṛte prāṇadhanamohān tyaktvā sarve yuddhāya udyatāḥ ||
teṣāṃ madhye sthito yuddhe bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ |
yodhayiṣyāmy ahaṃ pārthān pāñcālāṃś caiva sarvaśaḥ ||"
ధృతరాష్ట్రుడు పలికెను— రాజశ్రేష్ఠుడు భగదత్తుడు, కృపాచార్యుడు, శల్యుడు, అవంతీ రాజకుమారుడు, జయద్రథుడు, భూరిశ్రవుడు, సోమదత్తుడు, మహారాజు బాహ్లికుడు, అశ్వత్థామ, కృతవర్మ, మహాబలవంతుడైన మగధరాజు బృహద్బలుడు, క్రాథుడు, సుబలపుత్రుడు శకుని, లెక్కలేనన్ని మ్లేచ్ఛులు, యవనులు, శకులు, కాంబోజరాజు సుదక్షిణుడు, త్రిగర్తరాజు సుశర్మ, పితామహుడు భీష్ముడు, భరద్వాజనందనుడు ద్రోణాచార్యుడు, గౌతమగోత్రీయుడు కృపాచార్యుడు, శ్రుతాయు, అయుతాయు, పరాక్రమశాలి శతాయు, జలసంధుడు, ఋష్యశృంగపుత్రుడైన రాక్షసుడు అలాయుధుడు, మహాబాహువు అలంబుషుడు, మహారథి సుబాహు—ఇవీ మరియు మరెన్నో రాజులు నా కొరకు ప్రాణధనాసక్తిని విడిచి యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచియున్నారు. వారిమధ్య రణభూమిలో, సోదరులతో చుట్టుముట్టబడి, నేను పాండవులను మరియు పాంచాలులను సమస్త విధముల యుద్ధమున ఎదుర్కొనెదను।
धघतयाट्र उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how personal allegiance and political obligation can eclipse prudence and even ethical clarity: many rulers abandon attachment to life and wealth ‘for my sake,’ revealing the heavy moral weight borne by a leader who benefits from others’ sacrifice in an unrighteous war.
Dhṛtarāṣṭra enumerates prominent warriors and allied kings who have rallied to the Kaurava cause. He then voices the battlefield stance—standing among them and surrounded by brothers—declaring the intent to fight the Pāṇḍavas and their Pāñcāla allies.