Shloka 28
अध्याय ९ — दुर्योधनस्य अन्त्यावस्था, विलापः, तथा सौप्तिक-प्रतिवृत्तम्
Duryodhana’s Final Condition, Lamentation, and the Night’s Report
'प्रभो! भरतनन्दन! वे वृष्णिकुलभूषण बलराम राजाओंकी सभामें सदा आपकी प्रशंसा करते हुए कहते थे कि “कुरुराज दुर्योधन गदायुद्धमें मेरा शिष्य है” ।। यां गतिं क्षत्रियस्याहु: प्रशस्तां परमर्षय: । हतस्याभिमुखस्याजौ प्राप्तस्त्वमसि तां गतिम्,“महर्षियोंने युद्धमें शत्रुका सामना करते हुए मारे जानेवाले क्षत्रियके लिये जो उत्तम गति बतायी है, आपने वही गति प्राप्त की है
prabho bharatanandana te vṛṣṇikulabhūṣaṇo balarāmo rājñāṁ sabhāyāṁ sadā tava praśaṁsāṁ kurvan evam āha—“kururājo duryodhano gadāyuddhe mama śiṣyaḥ” iti | yāṁ gatiṁ kṣatriyasyāhuḥ praśastāṁ paramarṣayaḥ | hatasyābhimukhasyājau prāptas tvam asi tāṁ gatim ||
సంజయుడు అన్నాడు—“ప్రభూ! భరతనందనా! వృష్ణికులభూషణుడైన బలరాముడు రాజసభలలో నిత్యం నిన్ను ప్రశంసిస్తూ—‘కురురాజుడు దుర్యోధనుడు గదాయుద్ధంలో నా శిష్యుడు’ అని చెప్పేవాడు. మహర్షులు యుద్ధంలో శత్రువును ఎదుర్కొని వీరమరణం పొందిన క్షత్రియునికి ఏ శ్రేష్ఠగతిని ప్రశంసించారో—ఆ గతినే నీవు పొందితివి.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse affirms a classical kshatriya ideal: to meet the enemy directly and, if slain while confronting the foe, to attain a ‘praśastā gati’—a praised destiny—endorsed by seers. It also frames martial excellence within a lineage of instruction (Balarama as teacher), linking reputation, duty, and the ethics of facing battle without turning away.
Sanjaya addresses a Bharata prince and recalls how Balarama publicly praised Duryodhana in royal courts as his disciple in mace-fighting. He then declares that the addressee has attained the honored end described by sages for a warrior who dies in battle while facing the opponent.