Shloka 20

कर्णक्ष पतिते चक्रे रथस्य रथिनां वर: । उत्तमे व्यसने मग्नो हतो गाण्डीवधन्चना,रथियोंमें श्रेष्ठ कर्णको भी गाण्डीवधारी अर्जुनने उस अवस्थामें मारा था, जब कि उनके रथका पहिया गड्ढेमें गिरकर फँस गया था और इसीलिये वे भारी संकटमें पड़े हुए थे

karṇakṣaḥ patite cakre rathasya rathināṃ varaḥ | uttame vyasane magno hato gāṇḍīvadhanvanā ||

కర్ణుని రథచక్రం గుంతలో పడిపోయి ఇరుక్కుపోయినప్పుడు, రథయోధుల్లో శ్రేష్ఠుడైన కర్ణుడు ఘోర విపత్తులో చిక్కుకున్నాడు; అప్పుడు గాండీవధారి అతనిని హతమార్చాడు।

कर्णस्यof Karna
कर्णस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Genitive, Singular
पतितेwhen (it) had fallen
पतिते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootपतित
FormNeuter, Locative, Singular
चक्रेin/when the wheel
चक्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचक्र
FormNeuter, Locative, Singular
रथस्यof the chariot
रथस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Genitive, Singular
रथिनाम्of chariot-warriors
रथिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
वरःthe best
वरः:
Karta
TypeNoun
Rootवर
FormMasculine, Nominative, Singular
उत्तमेin the extreme
उत्तमे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormNeuter, Locative, Singular
व्यसनेin calamity/distress
व्यसने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootव्यसन
FormNeuter, Locative, Singular
मग्नःsunk/immersed (in it)
मग्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootमग्न
FormMasculine, Nominative, Singular
हतःwas slain
हतः:
Karta
TypeAdjective
Rootहत
FormMasculine, Nominative, Singular
गाण्डीवधन्वनाby the wielder of the Gāṇḍīva (Arjuna)
गाण्डीवधन्वना:
Karana
TypeNoun
Rootगाण्डीवधन्वन्
FormMasculine, Instrumental, Singular

कृप उवाच

K
Kṛpa
K
Karna
A
Arjuna
G
Gāṇḍīva
C
chariot wheel (cakra)
C
chariot (ratha)

Educational Q&A

The verse highlights how battlefield outcomes and later moral judgments often hinge on moments of advantage and vulnerability. By recalling Karna’s death while his chariot-wheel was stuck, it raises the Mahābhārata’s recurring ethical tension between strict ideals of fair combat and the harsh realities of war, where grievances become fuel for further violence.

Kṛpa is speaking and cites a precedent from the war: Karna, famed as a foremost chariot-warrior, was killed by Arjuna at a moment of severe disadvantage when his chariot-wheel had sunk and jammed. The recollection functions as an argument within the Sauptika Parva’s atmosphere of recrimination and justification.