Shloka 14
Aśvatthāmā’s Buddhi-Doctrine and Nocturnal Incursion Resolve (अश्वत्थाम्नः बुद्धिविचारः सौप्तिकसंकल्पश्च)
“उस विकारके कारण एक ही पुरुषमें उसी समय भिन्न-भिन्न प्रकारकी बुद्धि (विचारधारा) उत्पन्न हो जाती है; परंतु अवसरके अनुरूप न होनेपर उसकी अपनी ही बुद्धि उसीके लिये अरुचिकर हो जाती है ।। निश्चित्य तु यथाप्रज्ञं यां मतिं साधु पश्यति । तया प्रकुरुते भावं सा तस्योद्योगकारिका,“मनुष्य अपने विवेकके अनुसार किसी निश्चयपर पहुँचकर जिस बुद्धिको अच्छा समझता है, उसीके द्वारा कार्य-सिद्धिकी चेष्टा करता है। वही बुद्धि उसके उद्योगको सफल बनानेवाली होती है
niścitya tu yathāprajñaṃ yāṃ matiṃ sādhu paśyati | tayā prakurute bhāvaṃ sā tasyodyogakārikā ||
ఆలోచించి, మనిషి తన ప్రজ্ঞామేరకు ఏ నిర్ణయాన్ని శ్రేయస్కరమని భావిస్తాడో, అదే బుద్ధితో కార్యసిద్ధి కోసం ప్రయత్నిస్తాడు; అదే బుద్ధి అతని ప్రయత్నాన్ని విజయానికి నడిపిస్తుంది.
संजय उवाच
Educational Q&A
A person acts through the judgment he deems right after reflection; that chosen understanding becomes the effective cause behind his effort and its success—showing how discernment (prajñā) and resolve (mati/bhāva) govern action.
In Sañjaya’s narration during the Sauptika Parva, the focus turns to the workings of the mind: how differing thoughts can arise, and how, once a decision is formed, the mind’s chosen counsel drives one’s undertaking—an observation relevant to the tense, consequential actions of the night-raid context.