Shloka 206
Daiva–Puruṣakāra Saṃvāda
Kṛpa’s Counsel on Destiny and Human Effort
दक्षो दाक्षिण्यसम्पन्नो न स मोघधैर्विहन्यते । पुरुषार्थके बिना तो यहाँ कोई कार्य सिद्ध नहीं हो सकता। जो दैवको मस्तक झुकाकर सभी कार्योके लिये भलीभाँति चेष्टा करता है
dakṣo dākṣiṇya-sampanno na sa mogha-dhair vihanyate | puruṣārthake vinā tu iha ko'pi kāryaḥ siddhiṃ na gacchati | yo daivaṃ mastakaṃ nītvā sarva-kāryeṣu yathāvat ceṣṭate, sa dakṣa udāraḥ puruṣo'phalaiḥ na hanyate |
కృపుడు పలికెను— దక్షుడై దాక్షిణ్యసంపన్నుడైన వాడు వ్యర్థమైన సందిగ్ధతచేత కూలిపోడు. పురుషార్థం లేక ఇహలోకంలో ఏ కార్యమూ సిద్ధించదు. అయితే దైవానికి శిరస్సు వంచి నమస్కరించీ, ప్రతి పనిలోనూ సమ్యకంగా ప్రయత్నించే వాడు— అటువంటి దక్షుడు, ఉదారుడు— విఘ్నాలచేత నశించడు.
कृप उवाच
Educational Q&A
Success requires puruṣārtha (disciplined human effort). One may acknowledge daiva (destiny) with humility, but ethical and steady striving prevents a person from being broken by reversals.
In the Sauptika Parva’s aftermath of the night-raid, Kṛpa offers counsel emphasizing steadiness and proper effort—framing how warriors should act amid uncertainty, blame, and the pressure of fate.