Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Chapter 14: Divyāstra-Prayoga and Ṛṣi Intervention (दिव्यास्त्रप्रयोगः ऋषिसमागमश्च)

ऋषी ऊचतुः नानाशस्त्रविद: पूर्वे येडप्यतीता महारथा: । नैतदस्त्रं मनुष्येषु तैः प्रयुक्ते कथंचन । किमिदं साहसं वीरी कृतवन्तौ महात्ययम्‌

ṛṣī ūcatuḥ—nānā-śastra-vidaḥ pūrve ye ’py atītā mahā-rathāḥ | na etad astraṃ manuṣyeṣu taiḥ prayukte kathaṃcana | kim idaṃ sāhasaṃ vīrau kṛtavantau mahātyayam ||

ఋషులు పలికిరి—“ఓ వీరులారా! పూర్వకాలంలో అనేక మహారథులు గడచిరి; వారు నానావిధ శస్త్రవిద్యలో నిపుణులు. అయినా ఏ పరిస్థితిలోనూ మనుష్యులపై ఈ అస్త్రాన్ని ప్రయోగించలేదు. ఓ వీరులారా, మీరు ఇద్దరూ ఇంత మహావినాశకమైన దుస్సాహసం ఎందుకు చేసితిరి?”

ऋषीthe two sages
ऋषी:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Dual
ऊचतुःsaid
ऊचतुः:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Dual, Parasmaipada
नानाvarious
नाना:
TypeIndeclinable
Rootनाना
शस्त्रweapons
शस्त्र:
TypeNoun
Rootशस्त्र
FormNeuter, Accusative, Plural
विदःknowers
विदः:
TypeAdjective
Rootविद् (विद्वस्)
FormMasculine, Nominative, Plural
पूर्वेformer, earlier
पूर्वे:
TypeAdjective
Rootपूर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
येwho
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अतीताःgone by, past
अतीताः:
TypeAdjective
Rootअतीत
FormMasculine, Nominative, Plural
महारथाःgreat chariot-warriors
महारथाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Nominative, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
एतत्this
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
अस्त्रम्weapon (missile)
अस्त्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्त्र
FormNeuter, Accusative, Singular
मनुष्येषुamong/on humans
मनुष्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमनुष्य
FormMasculine, Locative, Plural
तैःby them
तैः:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Instrumental, Plural
प्रयुक्तेwhen used/applied
प्रयुक्ते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootप्र-युज्
FormPast passive participle, Neuter, Locative, Singular
कथंचनin any way, at all
कथंचन:
TypeIndeclinable
Rootकथंचन
किम्what?
किम्:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative, Singular
इदम्this
इदम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
साहसम्rash act, audacity
साहसम्:
Karta
TypeNoun
Rootसाहस
FormNeuter, Nominative, Singular
वीरौO two heroes
वीरौ:
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Vocative, Dual
कृतवन्तौyou two have done
कृतवन्तौ:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
FormPast active participle (periphrastic perfect sense), Masculine, Nominative, Dual
महात्ययम्great calamity/disaster
महात्ययम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहात्यय
FormMasculine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

ṛṣī (two sages)
M
mahārathāḥ (great chariot-warriors of the past)
A
astra (a powerful missile-weapon)

Educational Q&A

Even in war, dharma requires restraint: certain devastating astras are not to be used against human beings. Mastery of weapons is not a license for indiscriminate destruction; reckless use becomes a moral transgression bringing great calamity.

Two sages confront two warriors and condemn their action: although earlier great fighters knew many weapons, they did not deploy this particular astra on humans. The sages question why the warriors have committed such a ruinous, reckless deed.