Shloka 36
पाण्डवानां वनप्रस्थानवर्णनम् / The Pāṇḍavas’ Departure for the Forest
Vidura’s Report and Portents
राजेन्द्र! वैश्यको एक वर माँगनेका अधिकार बताया गया है, क्षत्रियकी स्त्री दो वर माँग सकती है, क्षत्रियको तीन वर तथा ब्राह्मणको सौ वर लेनेका अधिकार है ।। पापीयांस इमे भूत्वा संतीर्णा: पतयो मम । वेत्स्यन्ति चैव भद्राणि राजन् पुण्येन कर्मणा,राजन! ये मेरे पति दासभावको प्राप्त होकर भारी विपत्तिमें फँस गये थे। अब उससे पार हो गये। इसके बाद पुण्यकर्मोंके अनुष्ठानद्वारा ये लोग स्वयं कल्याण प्राप्त कर लेंगे
rājendra! vaiśyako eka vara māṅgane kā adhikāra batāyā gayā hai, kṣatriyakī strī do vara māṅg saktī hai, kṣatriyako tīna vara tathā brāhmaṇako śata vara lenekā adhikāra hai. pāpīyāṃsa ime bhūtvā saṃtīrṇāḥ patayo mama. vetsyanti caiva bhadrāṇi rājan puṇyena karmaṇā.
రాజేంద్రా! వైశ్యునికి ఒక వరం, క్షత్రియస్త్రీకి రెండు, క్షత్రియునికి మూడు, బ్రాహ్మణునికి వంద వరాలు పొందే హక్కు ఉందని చెప్పబడింది. రాజన్! నా భర్తలు దాసభావాన్ని పొందీ ఘోర విపత్తులో చిక్కిపోయి ఉన్నారు; ఇప్పుడు వారు దానిని దాటి బయటపడ్డారు. ఇకపై పుణ్యకర్మల ఆచరణచేత వారు తామే క్షేమాన్ని పొందుదురు.
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse frames ‘boon-taking’ as regulated by social-ethical norms (varṇa/role-based entitlement) and then pivots to a moral claim: those who have escaped a degrading crisis should pursue auspicious welfare through meritorious action (puṇya-karma), implying that recovery is completed by ethical conduct, not merely by release from danger.
Dhṛtarāṣṭra addresses a king and cites a rule about how many boons different persons may request. He then reflects that his own ‘lords’ (contextually his sons/kinsmen) who had fallen into servitude and severe distress have now crossed that peril, and he expresses confidence that they will secure well-being through subsequent virtuous deeds.