Shloka 5
Adhyāya 52 (Sabhā-parva): Vidura Invites Yudhiṣṭhira to Hastināpura for the Dice Match
मेरु और मन्दराचलके बीचमें प्रवाहित होनेवाली शैलोदा नदीके दोनों तटोंपर छिठ्रोंमें वायुके भर जानेसे वेणुकी तरह बजनेवाले बाँसोंकी रमणीय छायामें जो लोग बैठते और विश्राम करते हैं, वे खस, एकासन, अह, प्रदर, दीर्घवेणु, पारद, पुलिन्द, तंगण और परतंगण आदि नरेश भेंटमें देनेके लिये पिपीलिकाओं (चींटियों)-द्वारा निकाले हुए पिपीलिक नामवाले सुवर्णके ढेर-के-ढेर उठा लाये थे। उसका माप द्रोणसे किया जाता था ॥। २-- ४।। कृष्णॉल्ललामां श्वमराज्छुक्लां श्षान्याज्छशि प्रभान् । हिमवत्पुष्पजं चैव स्वादु क्षौद्रं तथा बहु
duryodhana uvāca | meru-mandarācalayoḥ madhye pravahantyāḥ śailodāyā nadīyā ubhayataṭeṣu chidrāntareṣu vāyor āpūryamāṇeṣu veṇur iva ninādavatāṃ veṇūnāṃ ramaṇīyāyāṃ chāyāyāṃ ye janā upaviśanti viśrāmyanti ca, te khasā ekāśanā āhāḥ pradarā dīrghaveṇavaḥ pāradaḥ pulindāḥ taṅgaṇāḥ parataṅgaṇāś ca nṛpāḥ pīpīlikābhiḥ nirhṛtaṃ pīpīlika-nāma suvarṇaṃ rāśīn rāśīn upahṛtya dāna-bhūtam ājagmuḥ | tasya mānaṃ droṇena kriyate || kṛṣṇollalāmāṃ śvamārāj chuklāṃ śānyāj chaśi-prabhān | himavat-puṣpajaṃ caiva svādu kṣaudraṃ tathā bahu ||
దుర్యోధనుడు పలికెను—మేరు, మందర పర్వతాల మధ్య ప్రవహించే శైలోదా నది ఇరువైపుల తీరాలలో, వెణువుల రంధ్రాలలో గాలి నిండినప్పుడు అవి వంశీధ్వనిలా మధురంగా మ్రోగే చోట, ఆ మనోహర ఛాయలో కూర్చొని విశ్రాంతి తీసుకునే జనులలో ఖసులు, ఏకాసనులు, ఆహులు, ప్రదరులు, దీర్ఘవేణువులు, పారదులు, పులిందులు, తంగణులు, పరతంగణులు మొదలైన రాజులు భేటిగా ఇవ్వుటకు చీమలు వెలికి తీసిన ‘పిపీలిక’ అనే బంగారు గుట్టలను గుట్టలుగా మోసుకొచ్చారు; దాని పరిమాణం ద్రోణ ప్రమాణంతో కొలవబడింది. అంతేకాక, నల్ల మచ్చలతో కూడినవి, తెల్లని, చంద్రప్రభలా ప్రకాశించే వస్తువులు, అలాగే హిమవంత పుష్పజన్యమైన మధుర తేనెను కూడా విరివిగా తెచ్చారు.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how political sovereignty expresses itself through tribute and displays of wealth; ethically, it invites reflection on the allure of material splendor and how such magnificence can fuel pride, rivalry, and courtly tension—forces that later contribute to conflict.
Duryodhana is describing distant regions and peoples who bring extraordinary tribute—especially ‘Pīpīlika’ gold associated with ants—along with other rare goods. The description functions as a catalogue of the empire’s reach and the opulence surrounding the royal court.