Shloka 37
दुर्योधनस्य बलिवर्णनम् — Duryodhana’s Description of Tribute at the Rājasūya
Devanagari script
कृतो यत्नो मया पूर्व विनाशे तस्यथ सौबल । तच्च सर्वमतिक्रम्य संवृद्धो5प्स्विव पड़कजम्,सुबलपुत्र! मैंने पहले धर्मराज युधिष्ठिरको नष्ट कर देनेका प्रयत्न किया था, किंतु उन सारे संकटोंको लाँध करके वे जलमें कमलकी भाँति उत्तरोत्तर बढ़ते गये
Transliteration
kṛto yatno mayā pūrvaṁ vināśe tasyātha saubala | tac ca sarvam atikramya saṁvṛddho 'psv iva paṅkajaṁ ||
Translation
దుర్యోధనుడు అన్నాడు— ఓ సౌబల! నేను ముందుగా అతని వినాశానికి ఎంతో ప్రయత్నించాను; కానీ ఆ ప్రమాదాలన్నిటిని దాటి, నీటిలో కమలంలా అతడు మరింత మరింత వికసించాడు.
Word by Word
कृतःdone, made
कृतः:
TypeAdjective
Rootकृ (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
यत्नःeffort, attempt
यत्नः:
Karta
TypeNoun
Rootयत्न
FormMasculine, Nominative, Singular
मयाby me
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormInstrumental, Singular
पूर्वम्formerly, earlier
पूर्वम्:
TypeIndeclinable
Rootपूर्व
विनाशेin/for the destruction
विनाशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविनाश
FormMasculine, Locative, Singular
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
अथthen, now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
सौबलO Saubala (son of Subala)
सौबल:
TypeNoun
Rootसौबल
FormMasculine, Vocative, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सर्वम्all (of it)
सर्वम्:
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
अतिक्रम्यhaving overstepped, having passed beyond
अतिक्रम्य:
TypeVerb
Rootअति-क्रम्
FormAbsolutive (क्त्वान्त/ल्यबन्त), Parasmaipada (usage-neutral here)
संवृद्धःgrown, increased, prospered
संवृद्धः:
TypeAdjective
Rootसम्-वृध् (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
अप्सुin the waters
अप्सु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअप्
FormFeminine, Locative, Plural
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
पङ्कजम्lotus
पङ्कजम्:
TypeNoun
Rootपङ्कज
FormNeuter, Nominative, Singular
सुबलपुत्रO son of Subala
सुबलपुत्र:
TypeNoun
Rootसुबल-पुत्र
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
दुर्योधन उवाच
Characters & Entities
D
DuryodhanaŚ
Śakuni (Saubala, son of Subala)Y
Yudhiṣṭhira (Dharmarāja, implied by context)L
lotus (paṅkaja)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes