Shloka 2
Bhīṣma–Śiśupāla-saṃvādaḥ
Bhishma and Shishupala’s exchange in the assembly
Devanagari script
युक्तमेतत् तृतीयायां प्रकृतौ वर्तता त्वया । दक्तुं धर्मादपेतार्थ त्वं हि सर्वकुरूत्तम:,तुम तीसरी प्रकृतिमें स्थित (नपुंसक) हो, अतः तुम्हारे लिये इस प्रकार धर्मविरुद्ध बातें कहना उचित ही है। फिर भी यह आश्चर्य है कि तुम समूचे कुरुकुलके श्रेष्ठ पुरुष कहे जाते हो
Translation
నీవు తృతీయ ప్రకృతిలో (నపుంసకత్వంలో) ఉన్నవాడవు; అందుచేత ధర్మవిరుద్ధమైన మాటలు పలకడం నీకు తగినదేనని అనిపిస్తుంది. అయినా ఆశ్చర్యం—నిన్నే సమస్త కురువులలో శ్రేష్ఠుడని అంటారు!
Word by Word
युक्तम्proper, fitting
युक्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootयुक्त (युज् धातु, क्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
तृतीयायाम्in the third (state/nature)
तृतीयायाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतृतीय
FormFeminine, Locative, Singular
प्रकृतौin (your) nature/condition
प्रकृतौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रकृति
FormFeminine, Locative, Singular
वर्तताyou are abiding/remaining
वर्तता:
TypeVerb
Rootवृत्
FormPresent, Second, Singular, Atmanepada, Indicative
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootत्वद्
FormInstrumental, Singular
दक्तुम्to give
दक्तुम्:
TypeVerb
Rootदा (ददाति)
FormInfinitive (tumun)
धर्मात्from dharma, from righteousness
धर्मात्:
Apadana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Ablative, Singular
अपेतdeviated, fallen away
अपेत:
TypeAdjective
Rootअपेत (अप + इ धातु, क्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
अर्थम्meaning/thing, matter
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootत्वद्
FormNominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
सर्वof all
सर्व:
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Genitive, Plural
कुरूत्तमःthe best of the Kurus
कुरूत्तमः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरु + उत्तम
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
शिशुपाल उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes