Shloka 1
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ५८ श्लोक मिलाकर कुल ७९ श्लोक हैं) > तीतरके समान चितकबरे रंगवाले। एकोनत्रिशो<ड ध्याय: भीमसेनका फट जीतनेके लिये प्रस्थान और देशोंपर विजय पाना वैशम्पायन उवाच एतस्मिन्नेव काले तु भीमसेनो5पि वीर्यवान् । धर्मराजमनुप्राप्य ययौ प्राचीं दिशं प्रति
Vaiśampāyana uvāca: etasminn eva kāle tu Bhīmaseno 'pi vīryavān dharmarājam anuprāpya yayau prācīṃ diśaṃ prati, mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā; hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān. vṛto bharataśārdūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ.
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ జనమేజయా! అదే సమయంలో పరాక్రమశాలి భీమసేనుడు కూడా ధర్మరాజ యుధిష్ఠిరుని సమీపించి ఆయన అనుమతి పొందుకొని తూర్పు దిశ వైపు బయలుదేరెను. శత్రురాజ్యాలను నలిపివేయు మహత్తర బలచక్రముతో, ఏనుగులు-గుర్రాలు-రథములతో నిండిన, ఆయుధకవచములతో సుసజ్జితమైన విస్తార సేనతో అతడు సాగెను. ఈ విధంగా భరతవంశశార్దూలుడు, శత్రువుల శోకాన్ని పెంపొందించువాడు, ముందుకు దూసుకెళ్లెను.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds disciplined power under dharma: Bhīma does not act independently but approaches Dharmarāja and proceeds under royal authorization. Martial strength is framed as legitimate when aligned with rightful command and the larger political-ritual aim (the subjugation of rival kings as part of establishing just sovereignty).
As the campaigns for subduing surrounding regions begin, Bhīmasena receives Yudhiṣṭhira’s approval and marches east with a large, well-equipped army of elephants, horses, and chariots, intent on defeating and bringing hostile kingdoms under control.