Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Arjuna’s Northern Conquests: Kimpuruṣa-lands, Hāṭaka, Mānasasaras, and the Harivarṣa Boundary

तत्र कृत्यमहं मनन्‍्ये कोशस्य परिवर्धनम्‌ | करमाहारयिष्यामि राज्ञ: सर्वान्‌ नृपोत्तम,नृपश्रेष्ठ अब मैं अपने कोषको बढ़ाना ही आवश्यक कार्य समझता हूँ। मेरी इच्छा है कि समस्त राजाओंको जीतकर उनसे कर वसूल करूँ

tatra kṛtyam ahaṃ manye kośasya parivardhanam | karam āhārayiṣyāmi rājñaḥ sarvān nṛpottama ||

నృపశ్రేష్ఠా! ఇప్పుడు రాజకోశాన్ని పెంపొందించడమే అవసరమైన కార్యమని నేను భావిస్తున్నాను. హే నృపోత్తమా! సమస్త రాజులను వశపరచి వారి నుండి కర-భేటిని సమాహరించదలచుకున్నాను।

तत्रthere/therein
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
कृत्यम्duty; what is to be done
कृत्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootकृत्य
FormNeuter, Nominative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
FormMasculine, Nominative, Singular
मन्येI think/consider
मन्ये:
TypeVerb
Rootमन् (मन्यते)
FormPresent, 1st, Singular, Atmanepada
कोशस्यof the treasury
कोशस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootकोश
FormMasculine, Genitive, Singular
परिवर्धनम्increase; augmentation
परिवर्धनम्:
Karta
TypeNoun
Rootपरिवर्धन
FormNeuter, Nominative, Singular
करम्tax/tribute
करम्:
Karma
TypeNoun
Rootकर
FormMasculine, Accusative, Singular
आहारयिष्यामिI will collect/bring in
आहारयिष्यामि:
TypeVerb
Rootआ-हृ (आहरति)
FormSimple Future (Luṭ), 1st, Singular, Parasmaipada
राज्ञःfrom the king(s); of the king(s)
राज्ञः:
Apadana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Ablative/Genitive, Singular
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
नृप-उत्तमO best of kings
नृप-उत्तम:
TypeNoun
Rootनृप + उत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular

अर्जुन उवाच

A
Arjuna
K
kings/rulers (rājñaḥ, nṛpāḥ)
R
royal treasury (kośa)
T
tax/tribute (kara)

Educational Q&A

The verse highlights a kingly priority within rājadharma: maintaining and increasing the treasury to sustain governance. It frames revenue (kara/tribute) as a practical duty of rule, tied to political subordination of other rulers rather than private gain.

Arjuna states his policy/intention: he deems it necessary to expand the treasury and proposes collecting tribute from all kings—implying conquest or bringing them under suzerainty—addressing a superior ruler as “best of kings.”