Shloka 7
मयस्य प्रतिकृतिः — Maya’s Offer and the Commissioning of the Sabhā
(दानवानां पुरा पार्थ प्रासादा हि मया कृता: | रम्याणि सुखगर्भाणि भोगाढ्यानि सहस्रश: ।। उद्यानानि च रम्याणि सरांसि विविधानि च । विचित्राणि च शस्त्राणि रथा: कामगमास्तथा ।। नगराणि विशालानि साट्टप्राकारतोरणै: । वाहनानि च मुख्यानि विचित्राणि सहस्रश: ।। बिलानि रमणीयानि सुखयुक्तानि वै भृशम् । एतत् कृतं मया सर्व तस्मादिच्छामि फाल्गुन ।।) कुन्तीनन्दन! पूर्वकालमें मैंने दानवोंके बहुत-से महल बनाये हैं। इसके सिवा देखनेमें रमणीय, सुख और भोगसाधनोंसे सम्पन्न अनेक प्रकारके रमणीय उद्यानों, भाँति-भाँतिके सरोवरों, विचित्र अस्त्र-शस्त्रों, इच्छानुसार चलनेवाले रथों, अट्टालिकाओं, चहारदीवारियों और बड़े-बड़े फाटकोंसहित विशाल नगरों, हजारों पी श्रेष्ठ वाहनों तथा बहुत-सी मनोहर एवं अत्यन्त सुखदायक सुरंगोंका मैंने निर्माण है। अत: अर्जुन! मैं आपके लिये भी कुछ बनाना चाहता हूँ। अजुन उवाच प्राणकृच्छाद् विमुक्तं त्वमात्मानं मन््यसे मया । एवं गते न शक्ष्यामि किंचित् कारयितुं त्वया,अर्जुन बोले--मयासुर! तुम मेरे द्वारा अपनेको प्राणसंकटसे मुक्त हुआ मानते हो और इसीलिये कुछ करना चाहते हो। ऐसी दशामें मैं तुमसे कोई काम नहीं करा सकूँगा
dānavānāṃ purā pārtha prāsādā hi mayā kṛtāḥ | ramyāṇi sukhagarbhāṇi bhogāḍhyāni sahasraśaḥ || udyānāni ca ramyāṇi sarāṃsi vividhāni ca | vicitrāṇi ca śastrāṇi rathāḥ kāmagamās tathā || nagarāṇi viśālāni sāṭṭa-prākāra-toraṇaiḥ | vāhanāni ca mukhyāni vicitrāṇi sahasraśaḥ || bilāni ramaṇīyāni sukhayuktāni vai bhṛśam | etat kṛtaṃ mayā sarvaṃ tasmād icchāmi phālguna || arjuna uvāca—prāṇakṛcchād vimuktaṃ tvam ātmānaṃ manyase mayā | evaṃ gate na śakṣyāmi kiñcit kārayituṃ tvayā ||
మయాసురుడు అన్నాడు—ఓ పార్థా! పూర్వకాలంలో నేను దానవుల కోసం వేలాది ప్రాసాదాలను నిర్మించాను—చూడటానికి మనోహరమైనవి, సుఖసంపూర్ణమైనవి, భోగసంపదతో నిండినవి. అలాగే రమ్యమైన ఉద్యానాలు, నానావిధ సరస్సులు, విచిత్రమైన ఆయుధాలు, మరియు మనసు కోరినట్లు నడిచే రథాలను కూడా నేను సృష్టించాను. అట్టాలికలు, ప్రాకారాలు, తోరణాలతో కూడిన విశాల నగరాలు, ఇంకా వేలాది ఉత్తమమైన, రంగురంగుల వాహనాలను నేను నిర్మించాను. అత్యంత సౌఖ్యసౌకర్యాలతో కూడిన మనోహర భూగర్భ గృహాలను కూడా నేను తయారు చేశాను. ఇవన్నీ నా కృతులే; అందుచేత, ఓ ఫాల్గుణా, నీ కోసం కూడా ఏదో ఒకటి నిర్మించాలని నేను కోరుతున్నాను. అర్జునుడు అన్నాడు—మయాసురా! నీవు నన్ను నీ ప్రాణాపాయం నుండి విముక్తి చేసినవాడిగా భావించి, అందుకే ప్రతిదానం చేయదలచుకున్నావు. అట్లాంటి పరిస్థితిలో నేను నీ చేత ఏ పనీ చేయించలేను.
अजुन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights an ethic of disinterested protection and restraint: Arjuna refuses to commission work from Mayāsura as a ‘repayment’ for saving him, implying that aid given in a crisis should not be converted into a transactional claim. It frames virtue as acting without bargaining for return, even when gratitude is offered.
Mayāsura, recalling his extraordinary skill in constructing luxurious palaces, cities, and marvels, offers to build something for Arjuna out of gratitude for being saved from mortal danger. Arjuna responds that since Mayāsura’s offer is motivated by a sense of indebtedness for rescue, he cannot accept or commission any work from him in that spirit.