Shloka 4
अध्याय १: उत्पात-दर्शनम् तथा वृष्णि-विनाश-श्रवणम्
Omens Observed and the Hearing of the Vṛṣṇi Destruction
बड़ी-बड़ी नदियाँ बालूके भीतर छिपकर बहने लगीं। दिशाएँ कुहरेसे आच्छादित हो गयीं। आकाशसे पृथ्वीपर अंगार बरसानेवाली उल्काएँ गिरने लगीं ।। आदित्यो रजसा राजन् समवच्छन्नमण्डल: । विरश्मिरुदये नित्यं कबन्धै: समदृश्यत,राजन! सूर्यमण्डल धूलसे आच्छन्न हो गया था। उदयकालनमें सूर्य तेजोहीन प्रतीत होते थे और उनका मण्डल प्रतिदिन अनेक कबन्धों (बिना सिरके धड़ों)-से युक्त दिखायी देता था
ādityo rajasā rājan samavacchannamaṇḍalaḥ | viraśmir udaye nityaṃ kabandhaiḥ samadṛśyata ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ రాజా, ధూళిచే సూర్యమండలం పూర్తిగా ఆవరించబడెను. ఉదయకాలమున సూర్యుడు కిరణహీనుడై కనిపించెను; ప్రతిదినమును అశుభసూచకమైన ‘కబంధ’ములు—శిరస్సులేని ధడములవంటి రూపములు—అతనితో కూడి దర్శనమిచ్చెను. అప్పుడు మహానదులు ఇసుకలో దాగి ప్రవహించెను; దిశలు మబ్బుచే కప్పబడెను; ఆకాశమునుండి భూమిపై అంగారవర్షమును కురిపించు ఉల్కలు పడసాగెను.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames cosmic and atmospheric disturbances as moral-symbolic portents: when dharma wanes, the world’s order appears clouded—light (clarity, auspiciousness) diminishes and ominous signs proliferate, urging vigilance and ethical steadiness.
Vaiśaṃpāyana reports alarming omens: the sun’s disk is obscured by dust, it rises without brilliance, and frightening kabandha-like forms are seen—signals that a grave, inauspicious turn of events is unfolding in the Mausala Parva context.