Shloka 6
मन्दासुभिश्वैव गतासुभिश्न नराश्ननागैश्न रथैश्व मर्दितै: । मन्दांशुभिश्चैव मही महाहवे नूनं यथा वैतरणीव भाति
mandāsubhiś caiva gatāsubhiś ca narāśvanāgaiś ca rathaiś ca marditaiḥ | mandāṃśubhiś caiva mahī mahāhave nūnaṃ yathā vaitaraṇīva bhāti ||
శల్యుడు అన్నాడు—వీర నరేశా, చూడు. మనుష్యులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, రథాలు తొక్కి చిదిమిన ఈ యుద్ధభూమి, ఎక్కడో మెల్లగా శ్వాసించే వారు, ఎక్కడో ప్రాణాలు విడిచిన దేహాలు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉండటంతో, అత్యంత భయంకరంగా కనిపిస్తోంది. ఈ మహాసమరంలో భూమి కాంతి మసకబారింది; అది నిశ్చయంగా వైతరణీ నదిలా—మరణదర్శనంలా—తోస్తోంది.
शल्य उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical gravity of war: even when fought under kṣatriya norms, battle produces a landscape of suffering where the living and the dead lie together. By likening the field to the Vaitaraṇī, Śalya highlights how violence can make the world resemble a threshold of hell, urging sober reflection on the cost of conflict.
Śalya points out to the king the horrific state of the battlefield—men, horses, elephants, and chariots lie crushed; some are barely breathing while others are dead. The ground’s splendor is ‘dimmed’ by carnage, and the scene is compared to the Vaitaraṇī, emphasizing the battle’s dreadful intensity.