Shloka 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ६९ “लोक हैं।) अपन क्ाता छा आर: 2 द्विनवतितमो<ध्याय: कौरवोंका शोक, भीम आदि पाण्डवोंका हर्ष, कौरव- सेनाका पलायन और दु:खित शल्यका दुर्योधनको सान्त्वना देना संजय उवाच शल्यस्तु कर्णार्जुनयोर्विगमर्दे बलानि दृष्टवा मृदितानि बाणै: । ययौ हते चाधिरथौ पदानुगे रथेन संछिन्नपरिच्छदेन,संजय कहते हैं--राजन्! कर्ण और अर्जुनके संग्राममें बाणोंद्वारा सारी सेनाएँ रौंद डाली गयी थीं और अधिरथपुत्र कर्ण पैदल होकर मारा गया था। यह सब देखकर राजा शल्य, जिसका आवरण एवं अन्य सारी सामग्री नष्ट कर दी गयी थी, उस रथके द्वारा वहाँसे चल दिये
sañjaya uvāca | śalyas tu karṇārjunayor vigamarde balāni dṛṣṭvā mṛditāni bāṇaiḥ | yayau hate cādhirathau padānugaṃ rathena saṃchinnaparicchadena ||
సంజయుడు అన్నాడు—రాజా! కర్ణార్జునుల ఘోర సంగ్రామంలో బాణాలచేత సమస్త సేనలు నలిగిపోయాయి; అధిరథుని కుమారుడైన సూతపుత్ర కర్ణుడు పాదచారిగా ఉండగానే హతుడై పడిపోయాడు. ఇవన్నీ చూచి, తన రథావరణమూ ఇతర సామగ్రియూ ఛిన్నభిన్నమైన రాజు శల్యుడు ఆ రథంతో అక్కడి నుండి బయలుదేరాడు.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the aftermath of violent escalation: when combat becomes a 'vigamarda' (crushing melee), the result is not only the fall of heroes like Karṇa but also the collapse of material supports (a chariot stripped of its gear) and the retreat of leaders. It implicitly warns that adharma-driven war consumes both sides, leaving ruin rather than stability.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that in the intense battle between Karṇa and Arjuna, the armies were devastated by arrows. Karṇa, Adhiratha’s son, has been slain after being forced to fight on foot. Seeing this, Śalya leaves the battlefield in a chariot whose coverings and equipment have been destroyed.