Shloka 19
तदनन्तर सम्पूर्ण विश्वके विख्यात धनुर्धर वीर पुरुषसिंह कर्ण और अर्जुन प्राणोंका मोह छोड़कर युद्ध करते-करते थक गये। उस समय आकाशमें खड़ी हुई अप्सराओंने दिव्य चँवर डुलाकर उन दोनोंको चन्दनके जलसे सींचा। फिर इन्द्र और सूर्यने अपने कर- कमलोंसे उनके मुँह पोंछे ।। कर्णो5थ पार्थ न विशेषयद् यदा भृशं च पार्थेन शराभितप्त: । ततस्तु वीर: शरविक्षताड्े दश्ने मनो होकशयस्य तस्य,जब किसी तरह कर्ण युद्धमें अर्जुनसे बढ़कर पराक्रम न दिखा सका और अर्जुनने अपने बाणोंकी मारसे उसे अत्यन्त संतप्त कर दिया, तब बाणोंके आघातसे सारा शरीर क्षत-विक्षत हो जानेके कारण वीर कर्णने उस सर्पमुख बाणके प्रहारका विचार किया
tadanantaraṃ sampūrṇa-viśvake vikhyāta-dhanurdhara-vīra-puruṣasiṃhaḥ karṇaś cārjunaś ca prāṇānāṃ mohaṃ tyaktvā yuddhaṃ kurvāṇau kurvāṇau śrāntau babhūvatuḥ | tasmin kāle ākāśe sthitā apsarasaḥ divyaiś cāmaraiḥ tāv ubhau candanodakena siñcantyaḥ | punar indraś ca sūryaś ca sva-karakamalaiḥ tayoḥ mukhe parimārjya | karṇo ’tha pārthaṃ na viśeṣayad yadā bhṛśaṃ ca pārthena śarābhitaptaḥ | tatas tu vīraḥ śaravikṣatāṅgo daṣṭre manasā hoḍhaśayasya tasya ||
ఆ తరువాత లోకవిఖ్యాత ధనుర్ధరులు, వీరపురుషసింహులు కర్ణుడు మరియు అర్జునుడు ప్రాణమోహాన్ని విడిచి యుద్ధం చేస్తూ చేస్తూ అలసిపోయిరి. అప్పుడు ఆకాశంలో నిలిచిన అప్సరాసలు దివ్య చామరములతో వీచి, చందనసుగంధ జలమును చల్లించి వారిద్దరినీ శీతలపరచిరి; తరువాత ఇంద్రుడు మరియు సూర్యుడు తమ కరకమలములతో వారి ముఖములను తుడిచిరి. అయితే కర్ణుడు ఏ విధముగానూ అర్జునుని మించిన పరాక్రమం చూపలేక, అర్జునుని బాణప్రహారములతో తీవ్రంగా దగ్ధమై, శరాఘాతములతో క్షతవిక్షతమైన దేహముతో ఆ వీరుడు ఆ సర్పముఖ బాణప్రయోగాన్ని మనసులో తలచెను।
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in a righteous-war framework, prowess alone may fail; when a warrior feels outmatched, the temptation is to seek a decisive ‘special’ weapon. The verse highlights how divine forces can sustain fighters, yet human choice—especially under pressure—shapes the ethical direction of the conflict.
Karna and Arjuna fight intensely until both are exhausted. Celestial beings and gods refresh them. Then, as Karna cannot gain the upper hand and is badly wounded by Arjuna’s arrows, he resolves to employ the serpent-faced missile as a turning point in the duel.